*Γράφει η Μαρία Καραμεσίνη – Το εργασιακό μοντέλο αποτελεί συστατικό στοιχείο του αναπτυξιακού μοντέλου μιας χώρας. Τα Προγράμματα Οικονομικής Προσαρμογής (ΠΟΠ) που εφάρμοσε η Ελλάδα υπό την εποπτεία της τρόικας μετά την κρίση δημόσιου χρέους του 2010 δρομολόγησαν την πλήρη απορρύθμιση της αγοράς εργασίας. Ο άμεσος στόχος ήταν η δραστική μείωση μισθών στον ιδιωτικό και δημόσιο τομέα για την βελτίωση της ανταγωνιστικότητας-τιμής της εγχώριας παραγωγής και τον περιορισμό του ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών αφενός, τη δημοσιονομική προσαρμογή αφετέρου. Ο απώτερος στόχος ήταν η εγκαθίδρυση ενός νέου εργασιακού μοντέλου ευέλικτης εργασίας και εξατομικευμένων εργασιακών σχέσεων, ως κομβικό συστατικό στοιχείο ενός νέου εξωστρεφούς αναπτυξιακού υποδείγματος, στο οποίο η συμπίεση και ο έλεγχος του εργατικού κόστους θα εξασφάλιζαν την εξωτερική ισορροπία της οικονομίας.
Μετά από την προσωρινή ανακωχή με την τρόικα κατά τη διάρκεια του τρίτου ΠΟΠ και την προσπάθεια επιστροφής στο προηγούμενο εργασιακό μοντέλο μετά την ολοκλήρωσή του από την τοτε κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ, οι κυβερνήσεις της ΝΔ που την διαδέχθηκαν συνέχισαν, από το 2019 μέχρι σήμερα, με αμείωτη ζέση και την υποστήριξη του μεγάλου κεφαλαίου τις νεοφιλελεύθερες «διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις» της αγοράς εργασίας των ΠΟΠ.
Σήμερα, το νέο εργασιακό μοντέλο δείχνει τα όριά του. Καταρχήν, μετά την αρχική καθίζηση και την μετέπειτα καθήλωση των ονομαστικών μισθών μεταξύ 2010 και 2022 και την υποχώρηση των μέσων πραγματικών μισθών εξαιτίας του πληθωρισμού από το 2022 και ύστερα (κρίση κόστους ζωής), το νέο εργασιακό μοντέλο αδυνατεί σήμερα να εξασφαλίσει αξιοπρεπείς μισθούς που να επιτρέπουν την κοινωνική αναπαραγωγή ενός πολύ μεγάλου μέρους των μισθωτών και των νέων ανθρώπων.
Επιπλέον, το νέο εργασιακό μοντέλο αδυνατεί να ανταποκριθεί στις βασικές αναπτυξιακές προκλήσεις: το επενδυτικό κενό, τη χαμηλή παραγωγικότητα, τα αυξανόμενα ελλείμματα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, τις ελλείψεις εργατικού δυναμικού. Τρια φαινόμενα συνηγορούν σε αυτό το συμπέρασμα. Πρώτον, η αναδιανομή του εισοδήματος υπέρ του κεφαλαίου που έλαβε χώρα μεταξύ 2012 και 2025, με τη μείωση του μεριδίου των μισθών και την αύξηση εκείνου των κερδών στο ΑΕΠ, δεν μεταφράστηκε σε μεγέθυνση των επενδύσεων παρά μόνο μετά το τέλος της πανδημίας του Covid-19. Δεύτερο, η αρχική μείωση και η μετέπειτα καθήλωση των μισθών δεν μπορεί να αντισταθμίσει ούτε την μεγάλη μείωση της παραγωγικότητας που έχει λάβει χώρα ούτε το σοβαρό έλλειμμα διαρθρωτικής ανταγωνιστικότητας της εγχώριας παραγωγής, που επιδεινώνει το εξωτερικό ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών όποτε επιταχύνεται ο ρυθμός μεγέθυνσης της οικονομίας. Η μετανάστευση των νέων επιστημόνων στο εξωτερικό παράγει ελλείψεις ειδικευμένου εργατικού δυναμικού για τον τεχνολογικό μετασχηματισμό της οικονομίας. Αν από το 2010 και επί μια δεκαετία, η βασική αιτία της φυγής τους ήταν η ανεργία, ενώ από το 2020 και ύστερα είναι το νέο εργασιακό μοντέλο (ύψος μισθών, συνθήκες εργασίας, προοπτικές επαγγελματικής εξέλιξης) που τροφοδοτεί την εξωτερική μετανάστευση.
Συνεπώς, το νέο εργασιακό μοντέλο δεν είναι ούτε οικονομικά ούτε κοινωνικά βιώσιμο.
*Η Μαρία Καραμεσίνη είναι Καθηγήτρια Οικονομικών της Εργασίας και της Κοινωνικής Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, μέλος Γνωμοδοτικού Συμβουλίου ινστιτούτου ΕΝΑ
ΠΗΓΗ: enainstitute.org
