Έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 78 ετών ο Θανάσης Ρεντζής, σηματοδοτώντας το τέλος μιας ολόκληρης εποχής για τον ελληνικό κινηματογράφο.
Ο Ρεντζής δεν ήταν απλώς ένας σκηνοθέτης – υπήρξε εμβληματική μορφή της κινηματογραφικής πρωτοπορίας, θεωρητικός της τέχνης του σινεμά, ενεργός συνδικαλιστής και δάσκαλος που διέπλασε γενιές καλλιτεχνών.
Το έργο και η δράση του εκτείνονται πολύ πέρα από τη φιλμογραφία του, αγγίζοντας τα πεδία της αισθητικής, της πολιτιστικής πολιτικής, της επιστημονικής σκέψης και της διανοητικής αναζήτησης.
Γεννημένος το 1947 στο Αίγιο Αχαΐας, ο Ρεντζής επέλεξε από νωρίς να αφιερωθεί στον κινηματογράφο ως μέσο έκφρασης, κριτικής και αναστοχασμού.
Οι σπουδές σκηνοθεσίας που παρακολούθησε στην Ανωτάτη Σχολή Θεάτρου – Κινηματογράφου Αθηνών τον έφεραν σε επαφή με τις θεωρητικές και τεχνικές βάσεις του κινηματογράφου, όμως ήδη από τα πρώτα του βήματα κατέστη σαφές ότι ο Ρεντζής δεν σκόπευε να κινηθεί εντός της πεπατημένης.
Αντιθέτως, επέλεξε να ακολουθήσει δρόμους αντισυμβατικούς, πρωτοποριακούς και συχνά αντιθεσμικούς, δημιουργώντας ένα έργο που ακόμη και σήμερα εκπλήσσει με την τόλμη και τη φαντασία του.
Η δεκαετία του 1960 υπήρξε καθοριστική για τη διαμόρφωση της καλλιτεχνικής του ταυτότητας.
Το 1968, σε μια εποχή πολιτικών και κοινωνικών αναταραχών, ίδρυσε μαζί με τους Φ. Καραμήτσο, Στ. Πουλάκη και Θ. Καστανιώτη μια ομάδα διεπιστημονικής μελέτης, η οποία δεν περιορίστηκε σε παραδοσιακές κινηματογραφικές προσεγγίσεις, αλλά ασχολήθηκε συστηματικά με τα Μαθηματικά, την Κυβερνητική, και τα Νέα Μέσα Επικοινωνίας.
Το Κέντρο Πειραματικού Κινηματογράφου και το Αντιφεστιβάλ
Το 1970 ιδρύει μαζί με τον Δημήτρη Σπέντζο το Κέντρο Πειραματικού Κινηματογράφου, ένα ορόσημο για την ελληνική κινηματογραφική σκηνή.
Το Κέντρο αποτέλεσε χώρο παραγωγής, προβολής αλλά και θεωρητικής ανάλυσης του πειραματικού σινεμά, ενώ λειτούργησε και ως αντίβαρο στην κυρίαρχη εμπορική κινηματογραφία της εποχής.
Η ίδρυση του Κέντρου ήταν πράξη πολιτική και πολιτιστική ταυτόχρονα, καθώς ο Ρεντζής επιδίωκε να δημιουργήσει μια εναλλακτική μορφή κινηματογραφικής κουλτούρας, απελευθερωμένη από τις συμβάσεις της αγοράς και του θεάματος.
Οι κινηματογραφικές του ταινίες, όπως το «Μαύρο-Άσπρο» (1973, σε συν-σκηνοθεσία με τον Νίκο Ζερβό), το «Corpus» (1979) και ο εμβληματικός «Ηλεκτρικός Άγγελος» (1981), δεν είναι απλώς έργα τέχνης· είναι πειραματικά δοκίμια με εικόνες, ήχους και αφηγήσεις που αποδομούν τις παραδοσιακές φόρμες και επαναπροσδιορίζουν την έννοια της κινηματογραφικής αφήγησης.
Ο «Ηλεκτρικός Άγγελος», για παράδειγμα, χαρακτηρίζεται ως «οπτικοακουστικό ποίημα» που «με παιγνιώδη τρόπο αναπαριστά την πολυμορφία του ερωτισμού». Η ταινία αυτή δεν ακολουθεί γραμμική αφήγηση, αλλά δημιουργεί ένα σύνθετο πλέγμα εικόνων και ήχων που ερεθίζουν την αισθητική αντίληψη του θεατή, θέτοντας ταυτόχρονα φιλοσοφικά και κοινωνικά ερωτήματα.
Το 1977, σε μια εποχή έντονης πολιτικοποίησης του πολιτιστικού χώρου, ο Ρεντζής τίθεται επικεφαλής της αντίδρασης των Ελλήνων Κινηματογραφιστών κατά της κρατικής πολιτικής για τον κινηματογράφο και αναλαμβάνει τη διοργάνωση του περιβόητου «Αντιφεστιβάλ».
Το Αντιφεστιβάλ δεν ήταν απλώς μια αντίδραση στο καθιερωμένο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Θεσσαλονίκης – ήταν μια πράξη αμφισβήτησης της πολιτιστικής διαχείρισης και μια προσπάθεια ανάδειξης εναλλακτικών μορφών κινηματογραφικής έκφρασης. Έτσι, ο Ρεντζής εδραίωσε τον ρόλο του ως πολιτιστικός ακτιβιστής και διανοούμενος με ξεκάθαρες θέσεις.
Η ενασχόλησή του με τον συνδικαλισμό
Η ενασχόλησή του με τον συνδικαλισμό δεν ήταν ευκαιριακή αλλά βαθιά πολιτική και στρατηγική.
Υπηρέτησε ως Γραμματέας και στη συνέχεια ως Πρόεδρος της Εταιρείας Ελλήνων Σκηνοθετών, ενώ συμμετείχε και στο τριμελές Προεδρείο της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Δημιουργών Οπτικοακουστικών Έργων (F.E.R.A.), δείχνοντας ότι το όραμά του ξεπερνούσε τα εθνικά σύνορα.
Αγωνίστηκε για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των δημιουργών και για μια δίκαιη πολιτιστική πολιτική σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Το 1978, ο Ρεντζής συνεργάζεται με τον διάσημο συνθέτη Ιάνη Ξενάκη στο Πολύτοπο Μυκήνων, ένα πολυδιάστατο οπτικοακουστικό δρώμενο που συνδύαζε μουσική, φωτισμούς και αρχαιότητα.
Η συμβολή του Ρεντζή στο κινηματογραφικό σκέλος και στους φωτισμούς αυτής της πρωτοποριακής παράστασης απέδειξε τότε την ικανότητά του να συνδυάζει την τεχνολογία με την τέχνη, διαμορφώνοντας πολυαισθητηριακές εμπειρίες.
Το 1986 αναλαμβάνει τη διεύθυνση και αναδιοργάνωση του Φεστιβάλ Ελληνικού Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης. Παρ’ ότι η θητεία του διαρκεί μόλις δύο χρόνια, η παρουσία του αφήνει στίγμα, καθώς επιχειρεί μια ουσιαστική ανανέωση της διοργάνωσης. Ωστόσο, οι συγκρούσεις με τους συνδικαλιστικούς φορείς του κινηματογραφικού χώρου οδηγούν στην παραίτησή του, επιβεβαιώνοντας ότι ο Ρεντζής δεν ήταν άνθρωπος συμβιβασμών, αλλά υπερασπιστής των αρχών του.
Ακολούθως τοποθετείται διευθυντής του Τομέα Ψυχαγωγίας της ΕΤ1, θέση από την οποία αποχωρεί το 1990. Από τις αρχές του 21ου αιώνα, μεταφέρει την εμπειρία και τη γνώση του στο πεδίο της εκπαίδευσης, διδάσκοντας αισθητική του κινηματογράφου και των νέων μέσων στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών, ενισχύοντας τη θεωρητική κατανόηση του κινηματογράφου και καλλιεργώντας νέες γενιές δημιουργών.
Ο Θανάσης Ρεντζής αφήνει πίσω του ένα έργο που δεν χωρά σε εύκολες κατηγοριοποιήσεις. Ήταν ένας δημιουργός που έζησε στο μεταίχμιο τέχνης, πολιτικής, φιλοσοφίας και τεχνολογίας.
Το έργο και η δράση του θα μελετώνται επί δεκαετίες, όχι μόνο για τις αισθητικές του καινοτομίες, αλλά και για τον τρόπο με τον οποίο συνέβαλε στον επαναπροσδιορισμό της ίδιας της έννοιας του κινηματογράφου.
Επιλεγμένη φιλμογραφία: Άσπρο-Μαύρο (με τον Ν. Ζερβό), 1973, Βιο-γραφία, 1974, Corpus, 1979, Ηλεκτρικός Άγγελος, 1981, Η ελληνική τυπογραφία (σειρά ντοκιμαντέρ), 1986-1987, The Athenian Fusion (ντοκιμαντέρ για το ARTE), 1992, Σιωπηλές Μηχανές, 1998
Επιλεγμένες εκδόσεις: Βιογραφία, Εκδόσεις Εξάντας, 1974, Οι πρωτοπορίες στον Κινηματογράφο, Εκδόσεις Καστανιώτη, 1977, Corpus, 1980, Κινηματογράφος: Πρακτική και ιδεολογία, Εκδόσεις Πύλη, 1982, Ελαίας Εικάσματα (με τον Ηρακλή Δ. Λογοθέτη), Εκδόσεις Καστανιώτη, 2001, Ορώμενα, τιμή στον Αριστοτέλη (φωτολιθογραφίες), Έκδοση ΕΚΠΑ-Καστανιώτη, 2002, Το φιλί της Κλεοπάτρας (χαρακτικά), Εκδόσεις Διάττων, 2004.
Βασικά βιβλιογραφικά βοηθήματα:
Thanassis Rentzis, L‘Elettricouni Verso Della Sperimentazione, a cura di Vincenzo Camerino, Capone Editore, Lecce-Cavallino,1992.
Ηρακλής Δ. Λογοθέτης, Η Αισθητική Ανθρωπολογία στον Κινηματογράφο του Θανάση Ρεντζή, Έκδοση: Φεστιβάλ Ψηφιακού Κινηματογράφου, 2013.
ΠΗΓΗ: tvxs.gr (Και πληροφορίες φιλμογραφίας και βιβλιογραφίας από το διαδίκτυο)
