Ρεπορτάζ: Τζώρτζης Ρούσσος –
Πού στενάζουν τα ελληνικά νοικοκυριά από το 2021; Η απάντηση εύκολη. Στα ράφια των σουπερμάρκετ. Εκεί όπου καταλήγουν τελικά τα προϊόντα μέσα από την αισχροκερδή «πτήση» των καρτέλ που έχουν στηθεί στην ενδιάμεση εφοδιαστική αλυσίδα, η οποία συνδέει τον παραγωγό που στενάζει από το κόστος στο χωράφι με τα νοικοκυριά που στις 18 εκάστου μηνός ξεμένουν από εισόδημα. Είναι η κρίση του κόστους ζωής που ταλανίζει την ελληνική κοινωνία, με την κυβέρνηση Μητσοτάκη να παρακολουθεί απαθής και να τρίβει τα χέρια της από ικανοποίηση γιατί φουσκώνει έτσι φορομπηχτικά μέσω του ΦΠΑ το ΑΕΠ ενώ ο μικρομεσαίος αγρότης συντρίβεται και αναλαμβάνουν τον χώρο τα «μεγάλα σχήματα» με τις εναρμονισμένες πρακτικές!
Μπορεί ο πόλεμος να μαίνεται μακριά από την Ελλάδα, αλλά η κοινωνία μάχεται και προσπαθεί να επιβιώσει όχι στα πεδία μαχών της Μέσης Ανατολής, αλλά στα δικά της χωράφια, στα τραπέζια των οικογενειών και τα ράφια των σούπερ μάρκετ. Είναι ο πόλεμος της ακρίβειας, ένας πόλεμος που δεν κηρύχθηκε ποτέ επίσημα, αλλά οι συνέπειές του είναι πιο ολέθριες από οποιαδήποτε ένοπλη σύρραξη. Ενώ η προσοχή στρέφεται στα Στενά του Ορμούζ και στην απειλή για την παγκόσμια παραγωγή λιπασμάτων, η κυβέρνηση Μητσοτάκη, εγκλωβισμένη σε έναν κόσμο επικοινωνιακής φαντασίας, παρακολουθεί αμέτοχη, εν γνώσει της, την οικονομική αιμορραγία που μετατρέπεται σε εθνική τραγωδία. Ας φύγουμε όμως από τον κρίκο της εφοδιαστικής αλυσίδας των νοικοκυριών και ας πάμε στην απέναντι άκρη, σε αυτόν του παραγωγού…
Σφυρίζουν αδιάφορα
Βρισκόμαστε στα μέσα Μαρτίου 2026 και η ελληνική ύπαιθρος έχει βυθιστεί σε μια σιωπηλή απόγνωση. Μια απόγνωση που δεν πηγάζει μόνο από τον ουρανό και τα τερτίπια του καιρού, αλλά ταξιδεύει χιλιάδες μίλια, από τα Στενά του Ορμούζ, για να προσγειωθεί βίαια στο πορτοφόλι του Ελληνα παραγωγού και αναπόφευκτα στο τραπέζι του κάθε νοικοκυριού. Προτού καλά καλά προλάβουμε να συνειδητοποιήσουμε πώς προέκυψε η σοκαριστική αύξηση του 11,8% στα μη επεξεργασμένα τρόφιμα τον περασμένο Φεβρουάριο, μια νέα «βόμβα» απειλεί να τινάξει στον αέρα την εθνική παραγωγή. Και ενώ ο κίνδυνος είναι προ των πυλών η κυβέρνηση Μητσοτάκη φαίνεται να παρακολουθεί τις εξελίξεις με την απάθεια ενός παρατηρητή ο οποίος αρνείται να δει την καταιγίδα που έρχεται.
Για να εκκινήσουμε τον προβληματισμό για τη νέα επιδρομή ακρίβειας σε μια ήδη καθημαγμένη από την κρίση κόστους ζωής κοινωνία που ζει ως η δεύτερη φτωχότερη κοινωνία της Ευρώπης, πρέπει να αναφέρουμε ότι δεν είναι μόνο το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο που παραμένουν εγκλωβισμένα στον Περσικό Κόλπο. Είναι και η ουρία, το σημαντικότερο εκ των αζωτούχων λιπασμάτων. Για να γίνουμε συγκεκριμένοι, το ένα τρίτο της παγκόσμιας παραγωγής ουρίας παράγεται στις χώρες του Περσικού Κόλπου και έρχεται στον δυτικό κόσμο μέσω των Στενών του Ορμούζ. Η παγκόσμια αγορά λιπασμάτων και κατ’ επέκταση η διατροφική αλυσίδα εισέρχονται σε ένα σκηνικό τρόμου, πανομοιότυπο με αυτό του 2022 μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Τότε η Μαύρη Θάλασσα ήταν το πεδίο της κρίσης. Τώρα η κρίση μεταφέρεται στον Κόλπο, όπου παράγονται τεράστιες ποσότητες λιπασμάτων λόγω του φτηνού φυσικού αερίου. Ηδη καταγράφεται ένα άλμα στην τιμή του τόνου της τάξεως του 35%. Για την ακρίβεια, η τιμή στις 17 Μαρτίου για την ουρία της Μέσης Ανατολής (Futures / διεθνές benchmark – FOB Middle East) ήταν 647,5 δολάρια ο τόνος, όταν στις 27 Φεβρουαρίου ήταν 485 δολάρια.
Ανισότητα καλλιεργειών
Για να καταλάβει κανείς το μέγεθος του προβλήματος πρέπει να δει τα μεγέθη. Η ουρία είναι η φτηνότερη και πιο αποδοτική πηγή αζώτου. Κάθε τσουβάλι 40 κιλών περιέχει 18,4 μονάδες αζώτου, έναντι μόλις 13,3 μονάδων νιτρικής αμμωνίας. Με τα τρέχοντα κοστολόγια, η μονάδα αζώτου ουρίας κοστίζει 1,5 ευρώ, ενώ της νιτρικής αμμωνίας αγγίζει τα 2,5 ευρώ. Εδώ προκύπτει μια τραγική ειρωνεία. Οι καλλιεργητές χειμερινών σιτηρών –η πλειονότητα των Ελλήνων αγροτών– στάθηκαν τυχεροί μέσα στην ατυχία τους, καθώς έχουν ήδη λιπάνει τα χωράφια τους. Γλίτωσαν, προς το παρόν, το νέο χαράτσι. Ομως για τις εαρινές καλλιέργειες –το καλαμπόκι, το βαμβάκι, τον ηλιόσπορο– και τη δενδροκομία ο εφιάλτης τώρα ξεκινά. Οι αγρότες βρίσκονται μπροστά σε ένα δίλημμα που θυμίζει αρχαία τραγωδία: είτε να αγοράσουν την πανάκριβη ουρία και να εκτινάξουν το κόστος παραγωγής στα ύψη είτε να μη λιπάνουν σωστά, θυσιάζοντας την ποιότητα και τον όγκο της παραγωγής. Και στις δύο περιπτώσεις το αποτέλεσμα είναι η οικονομική αιμορραγία. Εδώ εισέρχεται η έτερη συνιστώσα. Η Ελλάδα εισάγει περισσότερο από 1 εκατ. τόνους μαλακού σιταριού, με το σιτάρι να είναι το μεγαλύτερο παραγόμενο προϊόν της ελληνικής υπαίθρου. Με δεδομένο ότι οι Ευρωπαίοι αγρότες τώρα αρχίζουν να σπέρνουν, εύκολα προκύπτει τι έρχεται στο τραπέζι μας αν προστεθεί και η εκρηκτική αύξηση των υγρών καυσίμων και του φυσικού αερίου.
Πάρτι κερδοσκοπίας
Είναι εξοργιστικό αλλά συνάμα αναμενόμενο: για τους ενδιάμεσους κρίκους της αλυσίδας τα πράγματα είναι ευνοϊκά. Τα κέρδη των χημικών βιομηχανιών παραμένουν προκλητικά υψηλά, ενώ η κερδοσκοπία ετοιμάζεται να κάνει πάρτι πάνω στα ερείπια της αγροτικής παραγωγής. Οι αυξήσεις στα χρηματιστήρια εμπορευμάτων τρέχουν με ορμή. Γεωπονικά καταστήματα προειδοποιούν: «Από Δευτέρα έχουμε νέους τιμοκαταλόγους. Οποιος προλάβει μέχρι το Σάββατο παίρνει τις παλιές τιμές». Αυτό δεν είναι ελεύθερη αγορά, είναι τελεσίγραφο. Παράλληλα, οι αυξήσεις στα καύσιμα και κυρίως στο ντίζελ κίνησης για τρακτέρ και φορτηγά περνούν στην αντλία δημιουργώντας ένα εκρηκτικό μείγμα κόστους που κανένας παραγωγός δεν μπορεί να διαχειριστεί. Ηδη μεγάλοι παίκτες της παγκόσμια αγοράς έχουν προειδοποιήσει για μειώσεις της τάξης του 50% σε κάποιες καλλιέργειες. Εδώ έρχεται να προστεθεί ο αδυσώπητος νόμος της προσφοράς και της ζήτησης. Στην περίπτωση αυτή, αν δεν υπάρχει προσφορά και παραμένει η ζήτηση, οι τιμές παίρνουν την ανιούσα! Οι τιμές λοιπόν θα αυξηθούν και όποιος αντέξει. Οι υπόλοιποι; Στους υπόλοιπους περιλαμβάνονται τα ελληνικά νοικοκυριά που θα πρέπει να σκεφτούν δύο φορές για να φτιάξουν μια χωριάτικη σαλάτα, οι γονείς που θέλουν να δώσουν φρούτα στα παιδιά τους, οι ασθενείς που χρειάζονται μια κρεατόσουπα. Η διατροφική φτώχεια δεν θα είναι πλέον σενάριο επιστημονικής φαντασίας, αλλά η σκληρή πραγματικότητα του 2026.
Παραγωγοί σε απόγνωση
Η κυβέρνηση Μητσοτάκη αρέσκεται να μιλά για ανάπτυξη, αλλά οι αριθμοί τη διαψεύδουν κατηγορηματικά στον πρωτογενή τομέα. Οι τιμές των χειμερινών σιτηρών από τον περασμένο Ιούνιο είναι εξευτελιστικές. Πολλοί παραγωγοί πούλησαν πέρυσι το σιτάρι προς 20 λεπτά το κιλό και το σανό βρώμης προς 10-12 λεπτά. Μπήκαν «μέσα». Ας μην ξεχνάμε την ένταση των κινητοποιήσεων μέσα στις γιορτές. Πάμε πάλι στο σιτάρι. Τον Ιανουάριο του 2026 το σκληρό σιτάρι κινούνταν στα 245-250 ευρώ τον τόνο (FOB), μειωμένο κατά
6%-17% σε σχέση με πέρυσι. Τα συμβόλαια για τη νέα σεζόν κινούνται στα 23-27 λεπτά το κιλό. Ακούγεται βιώσιμο; Μόνο αν αγνοήσει κανείς το κόστος παραγωγής. Οι παραγωγοί αγόρασαν ακριβά εφόδια (λιπάσματα, σπόρους, πετρέλαιο) και αναγκάζονται να πουλήσουν φτηνά. Η εξίσωση δεν βγαίνει. Η βασική ενίσχυση –μαζί με τη συνδεδεμένη– φτάνει μόλις τα 35 ευρώ το στρέμμα. Χωρίς αυτήν η καλλιέργεια είναι ζημιογόνα.
Υπήρχε ήδη ακρίβεια
Η Ελλάδα, με βάση τα προσωρινά στοιχεία της Eurostat για τον Φεβρουάριο, έχει την τρίτη χειρότερη θέση στην ευρωζώνη: καταγράφει άνοδο τιμών σε επίπεδο δομικού δείκτη (εξαιρούνται οι ευμετάβλητες τιμές των τροφίμων και της ενέργειας) κατά 3,5% τον Φεβρουάριο και μάλιστα αυξάνοντας ρυθμό (από 3,3% τον Ιανουάριο).
Ο γενικός δείκτης αυξήθηκε βραδύτερα (κατά 3%) γιατί βοήθησε η μείωση στις τιμές ενέργειας, την οποία προφανώς πλέον πρέπει να ξεχάσουμε. Και μία ακόμη σημείωση: στα κράτη που είχαν πιο υψηλό δομικό πληθωρισμό από την Ελλάδα (Σλοβακία, Κροατία) αυτό συνδέθηκε με άνοδο του δείκτη τιμών ενέργειας.
Πέραν όμως του δομικού πληθωρισμού, έχουμε την εκρηκτική άνοδο στα μη επεξεργασμένα τρόφιμα: η ελληνική αγορά βίωσε τον Φεβρουάριο μια από τις πιο ισχυρές ανατιμήσεις (11,8%) με τον μέσο όρο στο 4,6%, οδηγώντας σε έναν συνολικό δείκτη τιμών τροφίμων, ποτών και καπνού που αυξήθηκε κατά 4,1%, έναντι 2,6% στην ευρωζώνη. Ο δείκτης περιλαμβάνει νωπά φρούτα και λαχανικά, κρέατα, ψάρια γάλα, αυγά κ.ά.
Ολα αυτά πριν από την έναρξη της πολεμικής σύγκρουσης. Τότε, τον περασμένο Φεβρουάριο, που την αγορά λυμαίνονταν τα καρτέλ με χειροκροτητή τους τον Κυριάκο Μητσοτάκη.
Μέτρα-ψίχουλα για τους αγρότες
Η δέσμη μέτρων που ανακοινώθηκε από την κυβέρνηση για τους αγρότες μετά τις κινητοποιήσεις τους φαντάζει πλέον ως εμπαιγμός. Η αναδιανομή 160 εκατ. ευρώ από αδιάθετους πόρους της ΚΑΠ και η επιστροφή του ΕΦΚ στο αγροτικό πετρέλαιο «στην αντλία» από το 2026 είναι μέτρα που αντιμετωπίζουν τα συμπτώματα, όχι την αιτία. Είναι ασπιρίνες σε ασθενή με εσωτερική αιμορραγία.
Η κυβέρνηση Μητσοτάκη αρνείται πεισματικά να χαράξει εθνική στρατηγική.
Μια χώρα που εισάγει πάνω από 1 εκατομμύριο τόνους μαλακού σιταριού ετησίως, την ώρα που αφήνει εκτάσεις να ρημάζουν και οδηγεί τους παραγωγούς στην εγκατάλειψη, δεν έχει αγροτική πολιτική παρά μόνο εγκληματική αμέλεια.
Ο Ελληνας αγρότης δεν έχει ορατότητα τιμών, δεν έχει εργαλεία αντιστάθμισης κινδύνου, δεν έχει ασπίδα απέναντι στην κλιματική κρίση. Η απόφαση «τι να σπείρω» τον φετινό Φεβρουάριο δεν ήταν επιχειρηματική, ήταν τζόγος. «Οπου και να στραφείς, ρίσκο» λένε οι αγρότες και η κυβέρνηση σφυρίζει αδιάφορα, εξυπηρετώντας προφανώς τα συμφέροντα των «ολίγων» εισαγωγέων και μεσαζόντων.
Οσο για τα νοικοκυριά; Με το αποτυχημένο μέτρο του πλαφόν στα κέρδη, ο Κυρ. Μητσοτάκης βρήκε επικοινωνιακό πάτημα.
Σε λίγο θα ανακοινωθούν τα pass και η αύξηση στον κατώτατο χωρίς τιμαριθμοποίηση των φορολογικών κλιμάκων και όλοι στο κυβερνητικό στρατόπεδο θα είναι ευχαριστημένοι. Οσο για την κοινωνία; Θα συνεχίσει να ζει την αγωνία για το πώς θα βγει ο μήνας!
ΠΗΓΗ: documentonews.gr
