*Γράφει ο Χρήστος Ν. Πετράκος – Τρία και πλέον χρόνια μετά την αποκάλυψη του σκανδάλου των υποκλοπών, η ελληνική δικαιοσύνη εξακολουθεί να μην έχει αποδώσει ευθύνες. Δεν έχει προσδιοριστεί ποιος έδωσε την εντολή, ποιος επέβλεψε την υλοποίηση, ποιος γνώριζε και σιώπησε. Η απουσία απαντήσεων δεν είναι πλέον ζήτημα καθυστέρησης. Είναι το ίδιο το μήνυμα.
Η δικαιοσύνη σε ένα κράτος δικαίου έχει έναν βασικό ρόλο, να λειτουργεί ως αντίβαρο στην εξουσία. Όταν η εξουσία παρανομεί, η δικαιοσύνη οφείλει να το αποκαλύψει και να το τιμωρήσει, ανεξάρτητα από το ποιος κάθεται στην κορυφή της. Αυτό είναι το θεμέλιο πάνω στο οποίο στηρίζεται η εμπιστοσύνη του πολίτη στους θεσμούς. Στην υπόθεση των υποκλοπών, αυτό το θεμέλιο έχει ραγίσει.
Η Εξεταστική Επιτροπή της Βουλής έκλεισε χωρίς να αποδώσει ευθύνες σε κανέναν πολιτικό πρόσωπο. Η Εισαγγελία Διαφθοράς, στην οποία ανατέθηκε η έρευνα, προχώρησε με ρυθμούς που παραπέμπουν περισσότερο σε συγκάλυψη παρά σε ανεξάρτητη διερεύνηση. Φάκελοι τέθηκαν στο αρχείο χωρίς πειστική αιτιολόγηση. Μάρτυρες δεν κλήθηκαν. Στοιχεία που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε ανώτερα κλιμάκια δεν διερευνήθηκαν ποτέ σε βάθος. Το αποτέλεσμα είναι ένα σκάνδαλο που παραμένει επίσημα ανεξιχνίαστο, ενώ ουσιαστικά όλοι γνωρίζουν ότι δεν ήταν το έργο μεμονωμένων παραγόντων.
Το ερώτημα που προκύπτει δεν αφορά πλέον μόνο το ποιος παρακολουθούσε ποιον. Αφορά το τι είδους θεσμός είναι σήμερα η ελληνική δικαιοσύνη. Όταν ένα δικαστικό σύστημα επιλέγει συστηματικά να μην ερευνά, να μην διώκει και να μην αποκαλύπτει, δεν είναι πλέον ουδέτερο. Γίνεται συνένοχο. Και η συνενοχή αυτή δεν είναι τυχαία, εξυπηρετεί συγκεκριμένα συμφέροντα.
Εδώ βρίσκεται και το κρίσιμο σημείο. Η ελληνική πολιτική ιστορία γνωρίζει καλά την έννοια του παρακράτους, εκείνου του δικτύου ανθρώπων και μηχανισμών που δρα παράλληλα με τους επίσημους θεσμούς, χρησιμοποιώντας την κρατική εξουσία για ιδιοτελείς σκοπούς, χωρίς να λογοδοτεί δημόσια. Το παρακράτος δεν χρειάζεται πάντα να καταλάβει τους θεσμούς με βίαιο τρόπο. Αρκεί να τους καταστήσει ανίκανους να λειτουργήσουν ενάντια σε αυτό.
Όταν η ηγεσία της δικαιοσύνης επιλέγει, με τις πράξεις της ή με τις παραλείψεις της, να προστατεύσει όσους εμπλέκονται σε μια τέτοια υπόθεση, παύει να λειτουργεί ως θεσμός του κράτους δικαίου. Λειτουργεί ως τοποτηρητής ενός άλλου συστήματος εξουσίας, ενός συστήματος που δεν έχει συνταγματική νομιμοποίηση αλλά διαθέτει πραγματική ισχύ. Αυτή η μετατόπιση δεν ανακοινώνεται ποτέ επίσημα. Συντελείται σιωπηλά, μέσα από αποφάσεις τεχνικού χαρακτήρα, μέσα από θέσεις στο αρχείο, μέσα από παραγραφές που έρχονται στην ώρα τους.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο νομικό, είναι πολιτικό και θεσμικό ταυτόχρονα. Ένα κράτος στο οποίο η δικαιοσύνη δεν τολμά να ερευνήσει την κορυφή της εξουσίας δεν μπορεί να ονομάζεται πλήρως κράτος δικαίου. Είναι ένα υβρίδιο, όπου οι δημοκρατικοί θεσμοί εξακολουθούν να λειτουργούν τυπικά, αλλά η ουσιαστική τους λειτουργία, ο έλεγχος της εξουσίας, έχει υπονομευθεί. Σε αυτό το υβρίδιο, ο πολίτης εξακολουθεί να ψηφίζει, τα δικαστήρια εξακολουθούν να εκδίδουν αποφάσεις, η Βουλή εξακολουθεί να συνεδριάζει. Όμως η ουσία της δημοκρατικής λογοδοσίας έχει αδειάσει από περιεχόμενο.
Η ιστορία δείχνει ότι τέτοιες καταστάσεις δεν διορθώνονται από μόνες τους. Χρειάζεται πίεση, δημόσια συζήτηση, επιμονή. Χρειάζεται η κοινωνία να μην αποδεχτεί τη σιωπή ως φυσιολογική κατάσταση. Η κανονικοποίηση της ατιμωρησίας είναι ίσως το πιο επικίνδυνο σημείο στο οποίο έχουμε φτάσει, γιατί όσο περνά ο καιρός χωρίς απαντήσεις, τόσο πιο εύκολα γίνεται αποδεκτό ότι δεν θα υπάρξουν ποτέ.
Η υπόθεση των υποκλοπών δεν είναι απλώς μια ακόμη πολιτική διαμάχη που θα ξεχαστεί με τον καιρό. Είναι μια δοκιμασία για το αν η Ελλάδα διαθέτει πράγματι ανεξάρτητη δικαιοσύνη ή αν διαθέτει έναν μηχανισμό που φέρει το όνομα αυτό, ενώ στην πράξη υπηρετεί άλλους σκοπούς. Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα δεν θα δοθεί από κάποια επίσημη ανακοίνωση. Θα δοθεί, ή δεν θα δοθεί, από το αν κάποτε ανοίξουν πραγματικά οι φάκελοι που σήμερα παραμένουν κλειστοί.
Μέχρι τότε, η απόσταση ανάμεσα στο κράτος και στο παρακράτος θα συνεχίσει να είναι αμυδρή. Και όσο παραμένει αμυδρή, η δημοκρατία η ίδια θα συνεχίσει να λειτουργεί με ένα βαρύ ερωτηματικό πάνω από τα θεμέλιά της.
*Ο Χρήστος Ν. Πετράκος είναι Δικηγόρος Αθηνών
ΠΗΓΗ: tovima.gr
