Γράφει ο Σπύρος Ραπανάκης – Ο κόσμος βρίσκεται αντιμέτωπος- ξανά- με μια μείζονα οικονομική κρίση. Όπως συμβαίνει πάντα όμως, η κρίση δεν είναι κρίση για όλους. Σε όλο τον κόσμο οι πλούσιοι γίνονται πλουσιότεροι και οι φτωχοί φτωχότεροι. Οι ανισότητες που παράγει ο καπιταλισμός, είναι περισσότερες από τις δυνατότητες για τις κοινωνίες να ζήσουν με αξιοπρέπεια.
Στο περιθώριο του Met Gala της Νέας Υόρκης- το οποίο αγοράστηκε φέτος επί της ουσίας από τον ιδιοκτήτη της Amazon, Τζεφ Μπέζος- ακτιβιστές και απλοί πολίτες διοργάνωσαν το δικό τους Gala με ένα κεντρικό σύνθημα. Για την ακρίβεια δυο: Tax the rich και eat the rich.
Η φορολόγηση των πλουσίων ως πολιτικό πρόγραμμα
Το αίτημα να πληρώσουν οι πλούσιοι φόρους γίνεται σύνθημα στα χείλη των ανθρώπων στις ΗΠΑ απ’άκρη σ’άκρη. Μετατρέπεται σε πολιτικό πρόγραμμα για τις δυνάμεις που τοποθετούνται στα αριστερά του πολιτικού και ιδεολογικού φάσματος, με την ευρεία έννοια. Ο δήμαρχος της Νέας Υόρκης αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα εφαρμογής στην πράξη.
Δεν είναι όμως μόνο ο Μαμντάνι. Η άυξηση των φόρων για τους πλούσιους εκτείνεται ως ιδέα και πρακτική σε όλο και περισσότερες πολιτείες και πόλεις των ΗΠΑ. Από το σχήμα 1% εναντίον του 99% έως την δικαιότερη κατανομή των βαρών, η ουσία είναι μια:
Οι πιο χαμηλόμισθοι εργαζόμενοι συμβάλλουν περισσότερο από τους εκατομμυριούχους στην οικονομία. Ενώ ταυτόχρονα πληρώνουν μεγαλύτερο μερίδιο.
Και αυτό είναι αδύνατον να συνεχιστεί.
Οι ανισότητες αυξάνονται όπως και τα κέρδη των πλουσίων
Ενώ οι κοινωνικές ανισότητες οξύνονται, το 2025 καταγράφηκε ως μια χρονιά-ρεκόρ για την παγκόσμια ελίτ. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία, ο πλούτος των δισεκατομμυριούχων δεν αυξήθηκε απλώς, αλλά εκτινάχθηκε σε επίπεδα που απειλούν τη δημοκρατική και κοινωνική συνοχή.
Το 2025, σε μια χρονιά κρίσης, στασιμότητας και φτωχοποίησης για τις εργαζόμενες τάξεις, η παγκόσμια περιουσία των δισεκατομμυριούχων παγκοσμίως εκτοξεύτηκε στο ιστορικό υψηλό των $18,3 τρισεκατομμυρίων. Σύμφωνα με εκθέσεις της Oxfam, τα κέρδη των υπερπλουσίων αυξάνονται με ρυθμό άνω του 16%, τρεις φορές ταχύτερα από τον μέσο όρο της προηγούμενης πενταετίας— προσθέτοντας έως και $3,6 τρισεκατομμύρια στις περιουσίες τους.
Παράλληλα, για πρώτη φορά οι «κροίσοι» ξεπερνούν τους 3.000. Πρόκειται για ακραία συσσώρευση πλούτου , τροφοδοτούμενη από την εκμετάλλευση κρίσεων και τη φορολογική ασυλία
Το Ελληνικό 1%
Η Ελλάδα δεν αποτελεί εξαίρεση. Το 2024 το πλουσιότερο 1% κατείχε το 24,3% του συνολικού πλούτου. Και αυτό είναι ενδεικτικό. Το 2025 οι δισεκατομμυριούχοι και οι εκατομμυριούχοι αυξήθηκαν ενώ κυρίως μέσα από αγορές ακινήτων, η χώρα μας έγινε «καταφύγιο» για… εισαγόμενους πλούσιους.
Η κυβέρνηση πανηγυρίζει για το υπερπλεόνασμα του 2025. Πως προκύπτει αυτό; Τα 12,21 δισ ευρώ προέρχονται από τον υψηλό ΦΠΑ, δηλαδή την έμμεση, οριζόντια και άρα την πλέον άδικη φορολογία. Έυλογο συμπέρασμα είναι πως οι υψηλές τιμές, άρα και τα υψηλότερα έσοδα από τον έμμεσο φόρο βολέυουν την κυβέρνηση ώστε να παρουσιάζει υπεραπόδοση.
Δηλαδή, ο φόρος που πληρώνουμε όλοι στο ράφι. Και ο μισθωτός των 1200 ευρώ, και ο CEO των 15.000 ευρώ. Ποιος επιβαρύνεται παραπάνω; Η απάντηση είναι προφανής.
Την ίδια στιγμή, είναι εξαιρετικά άνιση και άδικη η επιβάρυνση και η συνεισφορά στην οικονομία. Ο λόγος, επίσης απλός: Αν είσαι πλούσιος μπορείς να επενδύσεις τα χρήματα σου έξυπνα αγοράζοντας πολιτική επιρροή. Η πολιτική επιρροή σου φέρνει νόμιμη φοροαποφυγή.
Επιπλέον, αν είσαι πλούσιος, μπορείς να φτιάξεις μια holding εταιρία, να μεταβιβάσεις εκεί την ιδιοκτησία της επιχείρησης σου και τα μερίσματα να εισπράττονται εκεί. Κρίσιμη λεπτομέρεια: Αυτά τα μερίσματα είναι στις περισσότερες περιπτώσεις αφορολόγητα. Δισεκατομμύρια ευρώ χάνονται έτσι από το ΑΕΠ με νόμιμο τρόπο ετησίως.
Ένα ακόμα ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι ενώ η παραγωγικότητα αυξάνεται, οι τιμές το ίδιο, η άυξηση των μισθών επιβαρύνεται. Την ίδια στιγμή, τα εταιρικά κέρδη για αυξάνονται διαρκώς για τις επιχειρήσεις, ιδίως τις μεγάλες. Από το 2019 έως το 2024, τα εισοδήματα από τα κέρδη ξεπέρασαν τα εισοδήματα της εργασίας κατά σχεδόν 70%.
Πληθωρισμός κερδών
Αντιγράφω από την ανάλυση του Κώστα Καλλίτση στην «Καθημερινή»:
«Ο πληθωρισμός δεν είναι ούτε ένα φυσικό ούτε ένα ουδέτερο φαινόμενο. Αφενός βοηθά στην παραγωγή δημοσιονομικών υπερπλεονασμάτων χάρη στα πληθωριστικά έσοδα από τους υψηλούς συντελεστές ΦΠΑ και από τη μη τιμαριθμοποίηση της φορολογικής κλίμακας, και να δίνει την ευκαιρία στην κυβέρνηση να διανέμει κάποιες (εκλογικά στοχευμένες) παροχές.
Αφετέρου, αναδεικνύεται στον βασικό μηχανισμό αναδιανομής εισοδήματος εις βάρος της μισθωτής εργασίας και υπέρ των κερδών. Ετσι έγινε εφικτό κάτι που θα φάνταζε ακατόρθωτο σε κανονικές συνθήκες – και, μάλιστα, μέσα σε τόσο σύντομο χρόνο, χωρίς καν μαζικές αντιδράσεις: τα εισοδήματα από κέρδη το 2019 ήταν κατά 21,3 δισ. μεγαλύτερα από τα εισοδήματα της εργασίας, και το 2024 έφτασαν να είναι μεγαλύτερα κατά 36,1 δισ. ευρώ, δηλαδή η διαφορά μεγάλωσε 69,5% εις βάρος της εργασίας».
Το 2025 ηταν ολόκληρο… Χριστούγεννα αν ήσουν μεγαλος επιχειρηματίας, βιομήχανος, κατασκευαστής, golden boy. Ένα ατελείωτο πάρτι κερδών. Αν ήσουν εργαζόμενος, όλη η χρονιά έμοιαζε με τον Γολγοθά της Μεγάλης Εβδομάδας.
Ο Μαρξ τα είχε πεί. Ξανά.
Η εξηγηση βέβαια δεν είναι τόσο σύνθετη. Τα έχει πει ο θείος Μάρξ 160 χρόνια πριν όταν εισήγαγε την έννοια της υπερσυσσώρευσης. Σήμερα, ο σύγχρονος καπιταλισμός επιχειρεί να υπερβεί την μοιράια εξέλιξη- την καταστροφή δηλαδή του πλεονάζοντος κεφαλαίου και άρα την μείωση των κερδών. Κρίνοντας από την ανακύκλωση των κρίσεων, την μαζική αντικατάσταση εργατικού δυναμικού από την Τεχνητή Νοημοσύνη, την γεωπολιτική αστάθεια και τους πολέμους, οι σύγχρονοι καπιταλιστές δεν τα καταφέρνουν.
Οι πλούσιοι πρέπει να πληρώσουν φόρους. Δεν είναι ουτοπικό ούτε ανέφικτο. Είναι αναγκαίο.
Η αναγκαία επανανοηματοδότηση της διαίρεσης αριστεράς-δεξιάς
Δεν είνα καν μια τόσο ριζοσπαστική τομή. Σε μια εποχή που το κυρίαρχο σύστημα εξουσίας επιδιώκει να θολώσει τις διαχωριστικές μεταξύ δεξιάς και αριστεράς- μεταξύ δηλαδή κεφαλαίου και εργασίας, ανισότητας και κοινωνικής δικαιοσύνης, λιτότητας και ανάπτυξης, ιδιωτικοποιήσης και κοινωνικών αγαθών- το αίτημα της φορολόγησης των πλουσίων μπορεί να επανακαθορίσει αυτή την διάκριση. Χωρίς την ύπαρξη της οποίας, μόνη κεριδσμένη είναι η ακροδεξιά και η αντιπολιτική.
Οι πλούσιοι πρέπει να πληρώσουν. Κι αυτό μπορεί να αποτελέσει την κοινή βάση για το πολιτικό πρόγραμμα όσων δυνάμεων τοποθετούνται στα αριστερά του πολιτικού φάσματος.
ΠΗΓΗ: rosa.gr
