Η σκλήρυνση της ευρωπαϊκής μεταναστευτικής πολιτικής περνά πλέον σε ένα νέο επίπεδο, με την ελληνική κυβέρνηση να διεκδικεί θεσμική δυνατότητα προσωρινής αναστολής της υποβολής αιτημάτων ασύλου σε περιόδους αυξημένων ροών. H πιο ακροδεξιά μετατόπιση της Ευρώπης, έχει πρωταγωνίστρια την Ελλάδα.
Την πρόταση παρουσίασε ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνος Πλεύρης στο Συμβούλιο Υπουργών Εσωτερικών της ΕΕ στο Λουξεμβούργο, επικαλούμενος πρωτοβουλία του Κυριάκου Μητσοτάκη. Η Αθήνα ζητά τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού «μηχανισμού έκτακτης ανάγκης», ο οποίος, εφόσον διαπιστώνεται κρίση, θα μπορεί να ενεργοποιεί ειδικό καθεστώς παρέκκλισης.
Σύμφωνα με την ελληνική πρόταση, η ενεργοποίηση του μηχανισμού θα συνδέεται με τη ραγδαία αύξηση αφίξεων και τον κορεσμό των υποδομών, αλλά και με στοιχεία που, κατά την κυβέρνηση, θα αποδεικνύουν οργανωμένη ή κρατική διευκόλυνση των μεταναστευτικών ροών από τρίτες χώρες. Σε αυτή την περίπτωση θα μπορεί να προβλέπεται προσωρινή αναστολή της παραλαβής αιτήσεων ασύλου, ταχείες διαδικασίες επιστροφής και επιχειρησιακή συνδρομή της Frontex.
Από το δικαίωμα στο άσυλο στην «έκτακτη ανάγκη»
Η πολιτική σημασία της πρότασης βρίσκεται ακριβώς εδώ. Το δικαίωμα στην υποβολή αιτήματος ασύλου μετατρέπεται σε ζήτημα που μπορεί να τεθεί υπό αναστολή όταν μια κυβέρνηση χαρακτηρίζει μια κατάσταση «κρίση» ή «υβριδική απειλή».
Και αυτό συμβαίνει την ώρα που η ίδια η ευρωπαϊκή συζήτηση μετατοπίζεται όλο και περισσότερο προς την αποτροπή, την επιτήρηση των συνόρων και τις επιστροφές.
Μόλις την ίδια ημέρα, το Συμβούλιο της ΕΕ έδωσε την τελική έγκριση στους νέους κανόνες για τις επιστροφές, οι οποίοι ανοίγουν και επίσημα τη δυνατότητα δημιουργίας «κόμβων επιστροφής» σε χώρες εκτός ΕΕ. Το Συμβούλιο υπογραμμίζει ότι οι σχετικές συμφωνίες θα πρέπει να σέβονται τα θεμελιώδη δικαιώματα και την αρχή της μη επαναπροώθησης.
Έτσι, το ευρωπαϊκό παζλ συμπληρώνεται: από τη μία, επιστροφές ανθρώπων σε τρίτες χώρες μέσω return hubs και, από την άλλη, ένας μηχανισμός που θα μπορούσε να επιτρέπει την προσωρινή αναστολή της παραλαβής αιτημάτων ασύλου σε περιόδους που χαρακτηρίζονται «έκτακτες».
Η Ελλάδα στην πρώτη (ακροδεξιά) γραμμή
Η κυβέρνηση επιχειρεί να παρουσιάσει την πρωτοβουλία ως αναγκαία απάντηση σε νέες μορφές μεταναστευτικής πίεσης και «εργαλειοποίησης» των ροών. Ο ίδιος ο Πλεύρης υποστήριξε στο Λουξεμβούργο ότι «σε έκτακτες συνθήκες χρειάζονται έκτακτα μέσα».
Την ίδια στιγμή, όμως, η Αθήνα δεν περιορίζεται στην πρόταση για αναστολή ασύλου.
Ο Πλεύρης συμμετείχε και στη συνάντηση του λεγόμενου Core Group, στο οποίο συμμετέχουν Ελλάδα, Δανία, Γερμανία, Αυστρία και Ολλανδία, με αντικείμενο τον συντονισμό για τη δημιουργία return hubs σε τρίτες χώρες.
Πρόκειται για μια συνολική πολιτική κατεύθυνση που μετακινεί το κέντρο βάρους της ευρωπαϊκής διαχείρισης του προσφυγικού και μεταναστευτικού ζητήματος: λιγότερο στην πρόσβαση στη διεθνή προστασία και περισσότερο στην αποτροπή, την κράτηση και την επιστροφή.
Η «εξαίρεση» ως κανόνας
Το κρίσιμο ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο τι συμβαίνει σε μια έκτακτη κρίση, αλλά ποιος αποφασίζει πότε αυτή υπάρχει και ποια δικαιώματα μπορούν να περιοριστούν στο όνομά της.
Η ελληνική πρόταση έρχεται άλλωστε σε μια περίοδο κατά την οποία οι ίδιες οι ευρωπαϊκές αρχές καταγράφουν μείωση των παράτυπων αφίξεων. Σύμφωνα με το Reuters, οι παράτυπες αφίξεις στην Ευρώπη έχουν μειωθεί κατά 35% το 2026, ενώ οι επιστροφές έχουν αυξηθεί κατά 8%.
Κι όμως, η πολιτική απάντηση που προωθείται είναι η περαιτέρω σκλήρυνση του πλαισίου.
Από τον Έβρο και τις μονομερείς αναστολές του παρελθόντος, μέχρι τους return hubs και τώρα την πρόταση για έναν ευρωπαϊκό μηχανισμό αναστολής της παραλαβής αιτημάτων ασύλου, η «έκτακτη ανάγκη» τείνει να αποκτά μόνιμη θέση στην εργαλειοθήκη της μεταναστευτικής πολιτικής. Και η Αθήνα, με τον Θάνο Πλεύρη, διεκδικεί πρωταγωνιστικό ρόλο σε αυτή τη μετατόπιση.
ΠΗΓΗ: rosa.gr
