Μανώλης Μητσιάς: «Νιώθω ξένος προς την εποχή μου»

Ο σπου­δαίος τρα­γου­δι­στής μιλάει για τους κορυ­φαίους δημιουρ­γούς που συνάντησε στην πορεία του με αφορμή το αφιέρωμα στον Νίκο Γκάτσο.

*Συνέντευξη στον Αντώνη Μποσκοΐτη

Δεν υπάρ­χει περίπτωση να πας να δεις live τον Μανώλη Μητσιά, όπου και όποτε εμφα­νίζε­ται, και να μην περάσεις καλά. Το μονα­δικό παράπονο με το οποίο ενδε­χο­μένως θα φύγεις είναι να μην έχεις ακούσει όλα όσα θα ήθε­λες απ’ τα χείλη του και την ψυχή του. Διότι, κακά τα ψέματα, τον μεγάλο τρα­γου­δι­στή ή τον αυθε­ντικό ερμη­νευτή δεν τον κάνει μόνο η καλή φωνή, αλλά κυρίως οι επι­λο­γές.

Ο Μανώ­λης Μητσιάς ευτύχησε και στα δύο. Από τα τέλη της δεκα­ε­τίας του 1960 που ξεκίνησε δεν υπήρξε σημα­ντι­κός δημιουρ­γός που να μην έγραψε για τη φωνή του: Χατζι­δάκις, Θεο­δω­ράκης, Γκάτσος, Κηλαη­δόνης, Μούτσης, Ακης Πάνου, Λεο­ντής, Λευ­τέρης Παπα­δόπου­λος – ο κατάλο­γος είναι ατε­λείω­τος. Επειτα είναι και οι επι­λο­γές που λέγαμε, αφού για τον Μητσιά ισχύει απόλυτα κάτι που λέγε­ται και που του δημιουρ­γεί φυσική συστολή το άκου­σμά του. Είναι ο μόνος Ελλη­νας τρα­γου­δι­στής που δεν έχει κάνει την παρα­μι­κρή έκπτωση σε μια καριέρα 55 χρόνων, λει­τουρ­γώ­ντας κάπως σαν περι­πα­τη­τής πλάι στη θάλασσα.

Μα, έχει όντως τρα­γου­δήσει την άμμο της θάλασ­σας αυτός ο άνθρω­πος «γλι­τώ­νο­ντας με το τρα­γούδι του τον κόσμο απ’ τα ψυχια­τρεία», κατά πώς θα έλεγε και ο μέντο­ράς του Βασίλης Τσι­τσάνης. Αφορμή γι’ αυτήν τη συνέντευξη είναι η συναυ­λία του με έργα του Νίκου Γκάτσου στο Μέγαρο Μου­σι­κής.

Είστε από τους ερμη­νευ­τές που δεν έχουν κάνει εκπτώ­σεις σε μια καριέρα πολ­λών δεκα­ε­τιών. Πόσο δύσκολο ήταν να κρα­τη­θεί αυτή η συνέπεια;

Πάρα πολύ δύσκολο, αν υπο­τε­θεί πως πάντα θες να λες καλά τρα­γούδια, ποιο­τικά. Υπήρ­ξαν περίο­δοι που εγώ τρα­γου­δούσα την «Αθα­να­σία» ή τον «Χει­μω­νιάτικο ήλιο» και οι μαγα­ζάτο­ρες στις μπουάτ της Πλάκας δυσα­να­σχε­τούσαν. Μιλούσαν με τρο­μερά απα­ξι­ω­τικά λόγια για τον «Χει­μω­νιάτικο ήλιο», ας πούμε, ζητώ­ντας μου να λέω μόνο γνω­στά λαϊκά τρα­γούδια. Ηθε­λαν εμπο­ρικά τρα­γούδια, άρα, ναι, ήταν δύσκολη κατάσταση.

Βέβαια, ο «Χει­μω­νιάτι­κος ήλιος» είχε βγει το 1987-88 κι εσείς από το ’85 είχατε κάνει μεγάλη επι­τυ­χία με τα τρα­γούδια του Κρα­ου­νάκη και της Νικο­λα­κο­πούλου.

Βεβαίως. Και τον Κρα­ου­νάκη όμως για να τον πλα­σάρουμε στις εται­ρείες είδαμε και πάθαμε. Δεν εμπι­στεύο­νταν εύκολα τους νέους δημιουρ­γούς. Ξέρετε τι είναι να ακούς «τι άσχημο τρα­γούδι είναι αυτό;», το οποίο όμως μετά γινόταν επι­τυ­χία; Ολα έχουν ένα ρίσκο λοι­πόν κι έτσι απαι­τείται μεγάλη υπο­μονή από τον τρα­γου­δι­στή.

Αφορμή γι’ αυτήν τη συζήτηση είναι η βρα­διά-αφιέρωμα στον Νίκο Γκάτσο τον Φεβρου­άριο στο Μέγαρο Μου­σι­κής.

Ειδικά στο αφιέρωμα στον Γκάτσο, στο δεύτερο μέρος, θα τρα­γου­δήσω τρα­γούδια από τη δισκο­γρα­φία μου με τον Μάνο Χατζι­δάκι, ενώ στο πρώτο θα ακου­στούν τρα­γούδια σε μου­σική του Μίκη Θεο­δω­ράκη. Κυκλο­φόρη­σαν την 21η Απρι­λίου 1967 και απο­σύρθη­καν την ίδια μέρα. Τα έβρι­σκες όλα αυτά τα χρόνια, αλλά ο κόσμος δεν τα πολυ­ήξερε. Ανα­λαμ­βάνω εγώ τώρα να τα ξανα­βγάλω στην επι­φάνεια.

Πιθα­νώς ανα­φέρε­στε στα «Θαλασ­σινά φεγ­γάρια», τον κύκλο τρα­γου­διών του Μίκη Θεο­δω­ράκη και του Νίκου Γκάτσου.

Ακρι­βώς. Είναι τρα­γούδια που οι στίχοι τους γράφτη­καν από τον Γκάτσο, για ειδικό σκοπό ας πούμε, για να απο­δο­θούν από τις φωνές του Μπι­θι­κώ­τση, της Μοσχο­λιού και της Φαρα­ντούρη. Τα έχουν πει τόσο εκπλη­κτικά και οι τρεις τους που δεν ξέρω αν θα τα πω εγώ τώρα το ίδιο καλά, θα είναι λίγο δύσκολο. Το θέμα είναι όμως να ξανα­κου­στούν όλα μαζί συγκε­ντρω­μένα και ο κόσμος να κατα­λάβει τι ήταν και τα τρα­γούδια αυτά.

Εχετε ακούσει την ιστο­ρία ότι ο Γκάτσος έβαζε κρυφά στην τσέπη του Θεο­δω­ράκη στίχους του για να μη «ζηλέψει» ο Χατζι­δάκις;

Ε, καλά, ναι, αυτά γίνο­νταν στους καφέδες τους. Δεν ήμουν ποτέ μπρο­στά, αλλά ξέρω τι λέτε, μου τα είχαν πει και ο Γκάτσος και ο Μίκης. Ετσι είχε δώσει ο Γκάτσος στον Μίκη το «Σε πότισα ροδόσταμο», ένα απ’ τα γνω­στότερα τρα­γούδια τους.

Θυμάστε πότε έγινε η πρώτη γνω­ρι­μία σας με τον Γκάτσο;

Τον συνάντησα για πρώτη φορά το 1969 στο στούντιο της Columbia όταν θα τρα­γου­δούσα ένα τρα­γούδι του σε μου­σική του Δήμου Μούτση για μια ται­νία του Κώστα Καρα­γιάννη. Πρόκει­ται για το «Μ’ ένα παράπονο».

Ανα­φέρε­στε στο «Ενας μάγκας στα σαλόνια» με Γιάννη Βόγλη και Μέμα Στα­θο­πούλου.

Ετσι ακρι­βώς. Μπήκε ο Γκάτσος στο στούντιο, ψηλός, όμορ­φος, ευθυ­τε­νής. Ζήτησε από τον Καρα­γιάννη να δια­βάσει το σενάριο για να γράψει τα τρα­γούδια. Θυμάμαι τα λόγια τους: «Πες μου, βρε Κώστα, πώς πάει το σενάριο». Και ο Καρα­γιάν­νης τού απάντησε: «Τι να σου πω, Νίκο μου, αυτός είναι ένας βλάκας νησι­ώ­της κι αυτή μια ξιπα­σμένη Αθη­ναία». Η μόνη φράση που του είπε ο Γκάτσος ήταν: «Κατάλαβα, κατάλαβα»… Τίποτε άλλο (γέλια). Βάσει λοι­πόν αυτής της σύντο­μης κου­βέντας τους, ο Γκάτσος έγραψε το «Μ’ ένα παράπονο» και το «Αύριο πάλι», δηλαδή μεγάλα τρα­γούδια.

Σας λείπουν μορ­φές όπως του Γκάτσου;

Ο Γκάτσος ειδικά πάρα πολύ. Και ο Χατζι­δάκις και ο Θεο­δω­ράκης βέβαια, αλλά ο Γκάτσος πάρα πολύ. Τον είχα σαν πατέρα μου, τον ρωτούσα για ό,τι ήθελα και είχα το προ­νόμιο να τρώω στο τρα­πέζι του και να πίνω έναν καφέ μαζί και με τον Χατζι­δάκι. Ολα ήταν έργα Γκάτσου. Τον ρωτούσα πάντα για όποια αμφι­βο­λία είχα στη ζωή μου, αλλά δεν μου έδινε λύσεις αυτο­μάτως. Κατέληγε στο «Εσύ ξέρεις». Ποτέ δεν νου­θε­τούσε, απλά σε καθο­δη­γούσε με τον τρόπο του.

Διέθετε κάτι που τον είχε ανα­γάγει σε «αρχηγό» μεταξύ των παρεών του. Αυτό μου έχουν πει κατά και­ρούς όλοι όσοι τον συνα­να­στράφη­καν.

Ισχύει, ακόμη και ο Μάνος άκουγε τι θα έλεγε ο Γκάτσος πριν απ’ όλους τους άλλους. Ηταν κατα­πλη­κτι­κός άνθρω­πος, δεν πιστεύω πως θα ξανα­βγεί άλλος σαν αυτόν. Και το λέω πάντα με επίγνωση για μια προ­σω­πι­κότητα τέτοιου δια­με­τρήμα­τος.

Φαντάζο­μαι ότι τα αφιε­ρώ­ματα θα γίνο­νται με την απόλυτη έγκριση της κλη­ρο­νόμου του Αγα­θής Δημη­τρούκα.

Εξυ­πα­κούε­ται. Ποτέ δεν κάνω κάτι αυθαίρετα.

Θέλω να σας ρωτήσω τώρα για τη στάση του Γιώρ­γου Χατζι­δάκι στο θέμα της παγκόσμιας περιο­δείας των Μπο­φίλιου – Χαρούλη που τελικά ακυ­ρώ­θηκε.

Το γνω­ρίζω. Κοι­τάξτε, ο Χατζι­δάκις πάντα ήθελε οι τρα­γου­δι­στές να παίρ­νουν την άδειά του και κυρίως να απο­δίδο­νται τα τρα­γούδια του πάντα με έναν συγκε­κρι­μένο τρόπο που πάλι ο ίδιος ήθελε. Γι’ αυτά και μόνο είχε δίκιο ο Γιώρ­γος Χατζι­δάκις. Μερι­κοί, λόγου χάρη, παίρ­νουν τα τρα­γούδια του Χατζι­δάκι και τα βάζουν σ’ ένα μίξερ τρα­γου­διών χωρίς να κατα­λα­βαίνουν ότι αυτό τελικά δεν είναι Χατζι­δάκις. Αυτή είναι η δια­φορά. Ο Χατζι­δάκις και τώρα ο γιος του θέλουν τα τρα­γούδια του να απο­δίδο­νται μ’ έναν συγκε­κρι­μένο τρόπο.

Πρόσφατα κάνατε μια δήλωση ότι σκέφτε­στε να στα­μα­τήσετε το τρα­γούδι.

Το είπα σε μια περ­σινή εκπο­μπή πάνω σε μια φάση εκνευ­ρι­σμού μου. Βεβαίως και θα το εγκα­τα­λείψω το τρα­γούδι, όχι αύριο, αλλά σ’ έναν χρόνο από τώρα…

Σ’ έναν χρόνο; Η φωνή σας βρίσκε­ται σε καλά επίπεδα.

Δεν ξέρω, αλήθεια… Νιώθω ξένος προς την εποχή μου. Οι νέοι πια δεν ακούν τα τρα­γούδια που λέγαμε τότε. Απλούστατα οι νέοι σήμερα θέλουν άλλα πράγ­ματα, ενώ δεν υπάρ­χουν οι μεγάλοι δημιουρ­γοί, αυτοί που εμείς τρα­γου­δήσαμε. Βγαίνουν νέα άτομα που δίνουν βάση σε λόγια εύκολα, «μ’ αγα­πάς – σ’ αγαπώ», και σ’ ένα μπιτ. Προ­σω­πικά νιώθω λίγο άβολα μέσα σ’ όλο αυτό. Μακάρι να κάνω λάθος, μα αυτή την εντύπωση έχω.

Πριν από λίγες μέρες τρα­γου­δήσατε στο Παλ­λάς τα λαϊκά του Θάνου Μικρούτσι­κου.

Να μια άλλη μεγάλη απώ­λεια, ήθελα να το πω αυτό. Ο Θάνος ήταν ένας εκπλη­κτι­κός συνθέτης που μας φανέρωσε σπου­δαίους ποι­η­τές και η μου­σική του ήταν πολύ σύγ­χρονη και μάλ­λον πιο μπρο­στά απ’ την εποχή της, γι’ αυτό και αντέχει μέχρι σήμερα.

Αλη­θεύει πως το «Ερω­τικό (Με μια πιρόγα)» σε στίχους του Αλκη Αλκαίου ηχο­γρα­φήθηκε τυχαία με τη φωνή σας;

Κυκλο­φο­ρούσε η φήμη ότι ο Θάνος είχε γράψει τη μου­σική και δοκίμαζε το τρα­γούδι με διάφο­ρους συνα­δέλ­φους. Τυχαία με έπιασε ένας μου­σι­κός και μου είπε: «Σε θέλει αύριο ο Θάνος να πεις την “Πιρόγα”». Απάντησα «να τη μάθω πρώτα». Εκα­τσε εκείνος και μου έπαιξε το κομ­μάτι, το έμαθα, και ακρι­βώς την επόμενη μέρα βρέθηκα στο στούντιο, όπου είπα το τρα­γούδι μιάμιση φορά. Μισή φορά το είπα για να μου πάρει τον τόνο ο τεχνι­κός του στούντιο. Ακούω ξαφ­νικά ένα «στοπ», σκέφτηκα «βλα­κεία θα έκανα», με παρα­κίνησε όμως να το πω άλλη μία όλο και αυτή ακρι­βώς η εγγραφή κρα­τήθηκε.

Είχατε δια­βλέψει την επι­τυ­χία που σας ακο­λου­θεί σχε­δόν 45 χρόνια από τότε;

Μου άρεσε πολύ απ’ την αρχή αυτό το κομ­μάτι. Είχα δια­βλέψει τη δια­χρο­νι­κότητά του, γι’ αυτό και με την «Πιρόγα» άλλαξα εται­ρεία. Είχα συμ­βόλαιο με την Columbia, αλλά μου είπαν πως, αν ήθελα να πάω στην τότε CBS, θα έπρεπε να κάνω «σφήνα» έναν δίσκο με ρεμπέτικα. Ηταν τρα­γούδια δια­λεγ­μένα από την εται­ρεία, «Παλιά ρεμπέτικα» λεγόταν το άλμπουμ, όπου κι εκεί πάλι έκανα σουξέ. Ετσι μπόρεσα να περάσω στην άλλη εται­ρεία και να συμ­με­τάσχω στο «Εμπάρ­γκο» του Θάνου.

Μιλάμε για δισκο­γρα­φι­κές εται­ρείες, άλλο ένα νευ­ραλ­γικό ζήτημα της επο­χής μας.

Δυστυ­χώς, δεν υπάρ­χουν πια. Λέγαμε από παλιά ότι φταίνε οι εται­ρείες, αλλά δυστυ­χώς ήταν το ανα­γκαίο κακό. Κάνανε πολλά λάθη, προ­έβαλ­λαν άτομα και τρα­γούδια που δεν άξι­ζαν, σήμερα ωστόσο δεν υπάρ­χει καμιά εται­ρεία για να προ­βάλ­λεις τη δου­λειά σου, ένα και­νούρ­γιο τρα­γούδι. Υπάρ­χει έλλειμμα, επα­να­λαμ­βάνω όμως πως τότε ήταν ανα­γκαίες οι δισκο­γρα­φι­κές.

Είπαμε πριν ότι η φωνή σας δεν έχει υπο­στεί μεγάλη φθορά από τον χρόνο. Να υπο­θέσω πως αν αφήσετε το τρα­γούδι θα το κάνετε κυρίως για ψυχο­λο­γι­κούς λόγους;

Ακρι­βώς αυτό. Εκτός από κάποιες απο­γοη­τεύσεις που ένι­ωσα, σε λίγο θα συμπλη­ρώσω εξήντα χρόνια. Είναι πολλά τα χρόνια για να τρα­γου­δάει κανείς. Μπο­ρεί να λείψω, το ξέρω, αλλά θα κάνω αραιές εμφα­νίσεις, γιατί και μένα θα μου λείπει ο κόσμος, οι φίλοι μου. Εντάξει, δεν είμαι μόνο εγώ σ’ αυτήν τη θέση.

Και τι γίνε­ται στην ψυχή ενός καλ­λι­τέχνη όταν στα­ματά η επαφή του με το κοινό;

Θα βρίσκε­ται με τους φίλους του και θα συζητά για διάφορα άλλα πράγ­ματα που συμ­βαίνουν στη ζωή του. Διάβα­σμα επίσης. Είναι κάτι που μπο­ρεί να του έλειψε μέσα στις τόσες υπο­χρε­ώ­σεις του.

Όταν είχε βασα­νι­στεί από τη χούντα

Τον Σεπτέμ­βριο του 1967, μη έχο­ντας δου­λειά στην Αθήνα, ο 21χρο­νος Μανώ­λης Μητσιάς ξανα­νέβηκε στη Θεσ­σα­λο­νίκη για να τρα­γου­δήσει σε μια μπουάτ. Εμπλεξε όμως με τους Λαμπράκη­δες, που ήθε­λαν μάλι­στα όταν θα μιλούσε ο Παπα­δόπου­λος στα εγκαίνια της Διε­θνούς Εκθε­σης να γκρε­μίσουν τον στύλο της ΔΕΗ για να προ­κα­λέσουν συσκότιση. Η Ασφάλεια τους πήρε είδηση, συνε­λήφθη­σαν, δικάστη­καν και φυλα­κίστη­καν. Ο Μητσιάς συγκε­κρι­μένα απο­φυ­λα­κίστηκε ύστερα από τρεις μήνες. Η αρχική ποινή του ήταν τέσ­σερα χρόνια με ανα­στολή. Συνο­λικά ήταν 41 κατη­γο­ρούμε­νοι, αφού τότε είχε δολο­φο­νη­θεί κι ένας φοι­τη­τής, επο­μένως οι χου­ντι­κοί έστη­σαν το δικα­στήριο για να δικαιο­λο­γήσουν τη δολο­φο­νία. Ανάμεσα στους κατη­γο­ρούμε­νους ήταν και βου­λευ­τές της Αρι­στε­ράς, όπως ο δικη­γόρος Σπύρος Σακέτας, στε­νός φίλος του τρα­γου­δι­στή. Σύμ­φωνα με συνέντευξη του Μητσιά στον γράφο­ντα (Μάιος 2020), η Ασφάλεια Θεσ­σα­λο­νίκης ήταν πολύ άγρια το 1967. Εφαγε πολύ ξύλο σ’ ένα πολύ μικρό κελί όπου δεν μπο­ρούσες καν να μετα­κι­νη­θείς. Πάντως, δεν μετάνι­ωσε ποτέ γι’ αυτή την αντι­στα­σιακή του δράση, έχο­ντας κιόλας το ψυχικό σθένος να συγ­χω­ρέσει τους βασα­νι­στές του. Βγαίνο­ντας από τη φυλακή άρχισε να τρα­γουδά στην μπουάτ 107 της Θεσ­σα­λο­νίκης. Από εκεί τον άκουσε ο Πατσι­φάς της Lyra και τον έφερε στην Αθήνα.

INFO

Η συναυλία «Θαλασσινά φεγγάρια μακρινά, στους ουρανούς του Νίκου Γκάτσου» θα γίνει στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών στις 5 Φεβρουαρίου (21.00)

Φωτογραφίες: ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗΣ/EUROKINISSI

ΠΗΓΗ: documentonews.gr