*Συνέντευξη στην Κατερίνα Μπρέγιαννη –
Προγραμματική σύγκλιση, ανάκτηση εμπιστοσύνης των πολιτικών καθώς και ένα νέο πολιτικό ήθος με συνεργασία, χωρίς ηγεμονισμούς και δέσμευση ότι κανείς δεν θα γίνει δεκανίκι συντηρητικών πολιτικών είναι οι απαραίτητες προϋποθέσεις για μια πειστική εκλογική συνεργασία, τονίζει ο Κώστας Αρβανίτης στη συνέντευξή του στην ΑΥΓΗ της Κυριακής. Ο ευρωβουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ., αντιπρόεδρος της The Left, αλλά πλέον και εισηγητής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για το Κράτος Δικαίου, μιλά για την καταβαράθρωση του Κράτους Δικαίου στην Ελλάδα και τις συνέπειές της, καθώς και για το μεγαλύτερο πρόβλημα αυτή τη στιγμή στην Ευρώπη που δεν είναι άλλο από την άνοδο της Ακροδεξιάς.
Η Ελλάδα βρίσκεται στις τελευταίες χώρες της Ευρώπης στον παγκόσμιο δείκτη Κράτους Δικαίου το 2025. Ποιες είναι οι συνέπειες που έχει στη χώρα μας αυτό το τεράστιο έλλειμμα δημοκρατίας;
Το Κράτος Δικαίου δεν αποτελεί αφηρημένη έννοια ούτε μια συνταγματική διατύπωση που υπάρχει απλώς για να κοσμεί τον νομικό μας πολιτισμό. Η χαμηλή κατάταξη της Ελλάδας στους διεθνείς δείκτες Κράτους Δικαίου δεν είναι θεωρητική διαπίστωση. Αποτυπώνει συγκεκριμένες παθογένειες και παράγει χειροπιαστές συνέπειες για την κοινωνία, την οικονομία και τη λειτουργία της Δημοκρατίας. Το έλλειμμα ανεξαρτησίας στη Δικαιοσύνη, η αδιαφάνεια στη Δημόσια Διοίκηση, η εκτεταμένη διαπλοκή και η συστηματική υπονόμευση των θεσμικών αντίβαρων πλήττουν καίρια την εμπιστοσύνη των πολιτών προς το κράτος. Όταν οι πολίτες αισθάνονται ότι δεν απολαύουν ίσης προστασίας, ότι κάποιοι «εκλεκτοί» μένουν στο απυρόβλητο και ότι οι ελεγκτικοί μηχανισμοί λειτουργούν επιλεκτικά, τότε υπονομεύεται η ίδια η νομιμοποίηση ολόκληρου του συστήματος. Οι Έλληνες βρίσκονται αντιμέτωποι με διαδοχικά εγκλήματα και σκάνδαλα (τα Τέμπη, το Predator, το ναυάγιο της Πύλου, τον ΟΠΕΚΕΠΕ, τη δολοφονία του Ζακ Κωστόπουλου, τα εργατικά δυστυχήματα) και αυτό αποτυπώνεται σε όλες τις δημοσκοπήσεις με τα εξαιρετικά χαμηλά ποσοστά εμπιστοσύνης στην ελληνική Δικαιοσύνη.
Παράλληλα, οι αδύναμοι θεσμοί λειτουργούν ως τροχοπέδη για τις επενδύσεις και την υγιή οικονομική ανάπτυξη. Κανένας σοβαρός επενδυτής δεν τοποθετεί κεφάλαια σε μια χώρα όπου δεν είναι εξασφαλισμένη η προβλεψιμότητα δικαίου, η ταχεία και αποτελεσματική απονομή δικαιοσύνης και η ουδετερότητα και αξιοπιστία της διοίκησης. Το αποτέλεσμα είναι ένα περιβάλλον ανασφάλειας, αδιαφάνειας, χαμηλής ποιότητας δημόσιου διαλόγου και υπερσυγκέντρωσης ισχύος.
Για την Αριστερά η ενίσχυση του Κράτους Δικαίου δεν είναι τεχνοκρατική επιλογή αλλά θεμελιώδης προϋπόθεση ισότητας, κοινωνικής δικαιοσύνης και πραγματικής δημοκρατίας.
Εργατικά δυστυχήματα: Αποτέλεσμα πολιτικών επιλογών
Στη χώρα μας έχουμε τρομακτική αύξηση των εργατικών δυστυχημάτων, με πρόσφατο αυτό που συνέβη στο μετρό. Ως προς την εργασία, δεν «μένουμε Ευρώπη» όταν η εργασιακή ανασφάλεια, το 13ωρο και το αντεργατικό πλαίσιο δυσκολεύουν ακόμα περαιτέρω την άσχημη κατάσταση στους χώρους εργασίας. Πώς θα προστατευτούν οι εργαζόμενοι-ες;
Η δραματική αύξηση των εργατικών ατυχημάτων στη χώρα μας -με πιο πρόσφατο το δυστύχημα στον ΗΣΑΠ- δεν είναι «κακή στιγμή» ούτε φυσικό φαινόμενο. Είναι αποτέλεσμα πολιτικών επιλογών. Όταν η κυβέρνηση αποδυναμώνει τον ΣΕΠΕ, νομιμοποιεί το 13ωρο, ελαστικοποιεί τον χρόνο εργασίας και αφήνει ανεξέλεγκτη την εργοδοτική αυθαιρεσία, τότε η εργασιακή ανασφάλεια γίνεται κανονικότητα. Στην Ελλάδα του 2025 πολλοί εργαζόμενοι ρισκάρουν την ίδια τους τη ζωή απλώς πηγαίνοντας στη δουλειά.
Αυτές οι διαπιστώσεις αναδείχθηκαν με τρόπο συγκλονιστικό και στην πρόσφατη εκδήλωση που διοργανώσαμε στην Αθήνα. Εκεί παρουσιάστηκαν αδιάσειστα στοιχεία για την εκτίναξη των θανατηφόρων ατυχημάτων και για την υποκαταγραφή επαγγελματικών ασθενειών. Οι αιτίες είναι βαθιά δομικές: εντατικοποίηση, εξουθένωση, κατάργηση συλλογικών συμβάσεων, ποινικοποίηση του συνδικαλισμού και η συστηματική εγκατάλειψη της υγείας και ασφάλειας στην εργασία.
Η προστασία των εργαζομένων απαιτεί ριζικές θεσμικές αλλαγές και αποφασιστικές νομικές ρυθμίσεις. Πρώτα και κύρια, την επανενσωμάτωση του ΣΕΠΕ στο υπουργείο Εργασίας, τη θεσμική αναβάθμισή του σε Γενική Γραμματεία και την ουσιαστική επανασύνδεσή του με τους κοινωνικούς εταίρους. Επίσης, τη δημιουργία ενιαίου επιτελικού κέντρου ΥΑΕ, υποχρεωτικές επιτροπές ΥΑΕ, νέο Φορέα Ασφάλισης Επαγγελματικού Κινδύνου και Ασθενειών.
Χρειάζεται ισχυροποίηση του ρόλου του Συμβουλίου Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία, ισχυρές συλλογικές συμβάσεις και μείωση ωραρίων – όπως ήδη εφαρμόζεται σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες.
Η ζωή στην εργασία δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως παράπλευρη απώλεια. Χωρίς δικαιώματα, ασφάλεια και αξιοπρέπεια δεν υπάρχουν ούτε ανάπτυξη ούτε δημοκρατία.
Θετικός, αλλά δεν αρκεί ο διάλογος των προοδευτικών δυνάμεων
Ο διάλογος μεταξύ των προοδευτικών δυνάμεων έχει ανοίξει για τα καλά. Ποια βήματα όμως πρέπει να γίνουν για να γίνει πράξη η εκλογική συνεργασία;
Ο διάλογος ανάμεσα στις προοδευτικές δυνάμεις είναι μια θετική και απαραίτητη εκκίνηση, αλλά από μόνος του δεν αρκεί για να οδηγήσει σε μια αξιόπιστη και πειστική εκλογική συνεργασία. Χρειάζεται κατ’ αρχάς σαφής προγραμματική σύγκλιση σε μερικούς θεμελιώδεις άξονες: κοινωνικό κράτος, εργασιακά δικαιώματα, λειτουργία οικονομίας και φορολογικός σχεδιασμός, δημόσια Υγεία και Παιδεία, και βεβαίως θεσμικός εκδημοκρατισμός. Η συνεργασία δεν μπορεί να είναι απλώς άθροισμα ποσοστών∙ πρέπει να στηρίζεται σε κοινό σχέδιο, με δεσμευτικούς στόχους και σαφείς μηχανισμούς εφαρμογής.
Δεύτερον, απαιτείται καλλιέργεια εμπιστοσύνης ανάμεσα στους πολιτικούς φορείς και στις κοινωνικές τους βάσεις. Η εμπιστοσύνη αυτή χτίζεται με διαφάνεια, σεβασμό στις διαφορές και δημοκρατικές διαδικασίες λήψης αποφάσεων.
Τρίτον, είναι κρίσιμο να αναδυθεί ένα νέο πολιτικό ήθος: συνεργασία χωρίς ηγεμονισμούς, με διαρκή λογοδοσία και καθαρή δέσμευση ότι καμία προοδευτική δύναμη δεν θα λειτουργήσει ως δεκανίκι συντηρητικών πολιτικών. Μόνο έτσι μια προοδευτική συμμαχία θα μπορέσει να εμπνεύσει την κοινωνική πλειονότητα και να αποτελέσει ρεαλιστική εναλλακτική με αξιώσεις.
Κανονικοποιούν την Ακροδεξιά
Ποιο θεωρείτε ότι είναι το νούμερο ένα πρόβλημα αυτή τη στιγμή στην Ευρώπη;
Η πρωτοφανής άνοδος της Ακροδεξιάς και η συστηματική υπονόμευση των δημοκρατικών θεσμών. Αυτό είναι το σημαντικότερο πρόβλημα που αντιμετωπίζει σήμερα η Ευρώπη. Σε πολλές χώρες βλέπουμε κυβερνήσεις και κοινοβουλευτικά κόμματα να υιοθετούν πλήρως τις απόψεις της Ακροδεξιάς του προηγούμενου αιώνα κάνοντάς τες mainstream. Αμφισβητούν ανοιχτά τα κεκτημένα δικαιώματα, τις δημοκρατικές διαδικασίες, τις Ανεξάρτητες Αρχές και την ίδια την προοπτική της ευρωπαϊκής εμβάθυνσης και ενοποίησης. Η κατάσταση αυτή δεν προέκυψε τυχαία. Είναι αποτέλεσμα χρόνιων κοινωνικών ανισοτήτων, της εγκατάλειψης της περιφέρειας, της ανασφάλειας και της ανισότητας που δημιούργησαν οι πολιτικές λιτότητας, και της αίσθησης ότι οι ενωσιακοί θεσμοί λειτουργούν σε ένα παράλληλο σύμπαν, αποκομμένοι από τις ανάγκες της κοινωνικής πλειονότητας.
Η Δεξιά εργαλειοποιεί χυδαία τον φόβο, τους κατασκευασμένους εχθρούς, την παραπληροφόρηση, το εθνικιστικό -δήθεν πατριωτικό- συναίσθημα και την αδιοχέτευτη κοινωνική δυσαρέσκεια για να προωθήσει την ατζέντα της, η οποία είναι επί της ουσίας αντιδημοκρατική, αντιεπιστημονική, πολεμοχαρής, ανέντιμη, και αδιέξοδη. Εργαλείο λαϊκιστικής προσέγγισης είναι οι μηχανισμοί της Ακροδεξιάς. Είναι ενιαίος πόλος πια δυστυχώς.
Ο κίνδυνος είναι διπλός. Πρώτον, απειλείται σφοδρά ο ίδιος ο πυρήνας των ευρωπαϊκών αξιών και η μακρά περίοδος ειρήνης για την οποία χύθηκαν άδικα ωκεανοί αίματος. Δεύτερον, οι συντηρητικές κυβερνήσεις μιμούνται ολοένα και περισσότερο την Ακροδεξιά, κανονικοποιώντας πρακτικές που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν αδιανόητες.
Η απάντηση πρέπει να είναι προοδευτική, κοινωνική και στοχευμένη στην επαναφορά της δημοκρατίας και της θεσμικής ευρυθμίας. Η Ευρώπη και οι πολίτες της χρειάζονται ενδυνάμωση της Δημοκρατίας και του Κράτους Δικαίου, ευρύτερη συμμετοχή και συνοχή, εμβάθυνση των δικαιωμάτων και των κοινών, πυρηνικών μας αξιών, εντατικότερη φροντίδα για τους πολίτες και περισσότερη ορθολογική νηφαλιότητα.
ΠΗΓΗ: avgi.gr
