Η ψυχίατρος παιδιών και εφήβων Λίλιαν Αθανασοπούλου μιλά για τα παιδιά που όλο και συχνότερα λένε «σα να μην θέλω να ζω».
Συνέντευξη στην Ευγενία Χατζηγεωργίου
Η τραγική υπόθεση με τις δύο 17χρονες στην Ηλιούπολη άνοιξε τη δημόσια συζήτηση γύρω από την ψυχική υγεία παιδιών και εφήβων, τη υποστήριξη των νέων, την πρόληψη, τον ρόλο της οικογένειας, του σχολείου, της Πολιτείας, την επιρροή των μέσων ενημέρωσης. Κυρίως όμως ακούμπησε στη βαθιά ανησυχία και έγνοια που νιώθουν τα περιβάλλοντα των παιδιών για το πώς θα αναγνωρίσουν τις φωνές που παλεύουν να ακουστούν πριν σιωπήσουν.
Τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία -όπως αυτά που παρουσίασε το Παρατηρητήριο Αυτοκτονιών της ΚΛΙΜΑΚΑ- εντείνουν τον προβληματισμό καθώς αποτυπώνουν αυξητική τάση στις αυτοκτονίες, ειδικά στις ηλικίες 15-19 ετών. Στους πρώτους μήνες του 2026 έχουν ήδη καταγραφεί οκτώ τέτοια περιστατικά, ενώ, σύμφωνα με ανθρώπους στο πεδίο, πολύ περισσότερες είναι οι απόπειρες.
Η Λίλιαν Αθανασοπούλου, ψυχίατρος παιδιών και εφήβων και διευθύντρια-συντονίστρια ΕΣΥ του Ψυχιατρικού Τμήματος Παιδιών & Εφήβων του ΓΝΘ «Γ. Παπανικολάου», μιλώντας στον ρ/σ Στο Κόκκινο Θεσσαλονίκης 91,4 επισήμανε ότι τα τελευταία χρόνια οι ειδικοί συναντούν όλο και συχνότερα παιδιά και εφήβους που λένε «δεν θέλω να ζω». Όχι με την έννοια «θέλω να πεθάνω», αλλά «σαν να μην θέλω να ζω», σημείωσε, περιγράφοντας ένα συναίσθημα έλλειψης προοπτικής για τη ζωή που αναμένεται να ζήσουν. Ένα συναίσθημα που, όπως είπε, δεν συναντάται μόνο σε παιδιά που φτάνουν στις υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας αλλά και σε σχολεία και κοινοτικές δράσεις.
Πολυπαραγοντικό φαινόμενο
Πώς φτάνει ένα παιδί σε ένα τέτοιο οριακό συναισθηματικό σημείο; Παρά την τάση για γρήγορες και απλοϊκές εξηγήσεις, η ψυχική δυσφορία των παιδιών δεν μπορεί να αποδοθεί σε έναν μόνο παράγοντα. Σε αυτήν ακριβώς την ανάγκη να αποφεύγονται εύκολες ερμηνείες που επιχειρούν να απομονώσουν μία αιτία στάθηκε η Λ. Αθανασοπούλου στη συνέντευξή της. Με αφορμή και τη συζήτηση που ανοίγει κάθε χρόνο την περίοδο αυτή των Πανελλαδικών εξετάσεων σημείωσε πως, παρότι οι εξετάσεις αποτελούν μια βαθιά στρεσογόνα διαδικασία και τα παιδιά συχνά κουβαλούν επί χρόνια το βάρος των προσδοκιών, θα ήταν «πολύ φτωχό» να αποδοθούν σε αυτές τόσο σύνθετα φαινόμενα. Όπως εξήγησε, πολλοί έφηβοι μεγαλώνουν με την αίσθηση ότι μια συγκεκριμένη στιγμή θα κρίνει τα πάντα και μίλησε για μια έννοια που περιγράφει συχνά την εφηβική εμπειρία: την «αιωνιότητα του παρόντος». Δηλαδή την αίσθηση ότι αυτό που βιώνεται τώρα -ο φόβος, η πίεση, η αγωνία- δεν πρόκειται να περάσει αλλά θα διαρκέσει για πάντα.
Η ίδια έκανε λόγο για ένα πλέγμα παραγόντων που αλληλεπιδρούν: οι αναπτυξιακές διεργασίες της εφηβείας, τα αναπτυξιακά επιτεύγματα όπου ο έφηβος νιώθει ότι πρέπει να ανταποκριθεί, η αβεβαιότητα που άφησαν πίσω τους η κρίση και η περίοδος της πανδημίας, η αύξηση της βίας, το στίγμα γύρω από την Ψυχική Υγεία που εξακολουθεί να λειτουργεί ανασταλτικά στην αναζήτηση βοήθειας, αλλά και ζητήματα που αφορούν την οικογένεια, το σχολείο και τις διαθέσιμες υπηρεσίες υποστήριξης.
Τα αφανή σημάδια
Οι επαγγελματίες Υγείας προσεγγίζουν το κάθε παιδί εκτός από την ατομικότητά του και μέσα στην οικογένεια, στο σχολείο, στην κοινότητα. Επομένως, η αναγνώριση, η πρόληψη και η αντιμετώπιση καταστάσεων περιλαμβάνει όλους αυτούς τους τομείς. Στο πλαίσιο αυτό, η Λ. Αθανασοπούλου επισήμανε ότι στη δημόσια συζήτηση οι γονείς συχνά αντιμετωπίζονται σαν να βρίσκονται «απέναντι». Όπως σημείωσε, δεν πρόκειται για έλλειψη αγάπης ή ενδιαφέροντος αλλά για ανθρώπους που βρίσκονται και οι ίδιοι συχνά αντιμέτωποι με απαιτήσεις και πιέσεις της καθημερινότητας, γεγονός που μπορεί να επηρεάζει τον χρόνο και την επικοινωνία μέσα στην οικογένεια, με αποτέλεσμα να χάνονται σημάδια που χρειάζονται προσοχή.
Πώς μπορεί το περιβάλλον ενός παιδιού να ανιχνεύσει ότι το ίδιο δυσκολεύεται ψυχικά και να αναγνωρίσει σήματα βοήθειας που ίσως εκπέμπει αθόρυβα; Απαντώντας, η Λ. Αθανασοπούλου έδωσε μια γενική κατεύθυνση: «Να φτιάξουμε “χώρους” όπου τα παιδιά και οι έφηβοι -καθώς αναπτύσσονται- να μπορούν να εκφράσουν την ψυχική τους δυσφορία χωρίς να αναστέλλονται και εμείς να είμαστε έτοιμοι να την αναγνωρίσουμε». Για παράδειγμα, όπως εξήγησε, η εφηβική κατάθλιψη δεν εμφανίζεται πάντα με την τυπική εικόνα που συχνά έχουν στο μυαλό τους οι ενήλικες. Μπορεί να εκφραστεί μέσα από: ευερεθιστότητα ή απομόνωση, απώλεια ενδιαφέροντος για πράγματα που ευχαριστούσαν παλαιότερα το παιδί, παραμέληση του εαυτού, απότομη πτώση στις επιδόσεις, επαναλαμβανόμενοι αυτοτραυματισμοί, αλλά και σημαντικές αλλαγές στον ύπνο ή στη διατροφή. Ωστόσο, η ίδια διευκρινίζει ότι «όλα αυτά δεν είναι ειδικά συμπτώματα» αλλά ενδείξεις που χρειάζονται περισσότερη προσοχή. Υπογραμμίζει δε την ανάγκη να μην μειώνεται η σοβαρότητα όσων εκφράζει ένας έφηβος και να αποφεύγονται γενικόλογες εκφράσεις καθησυχασμού, όπως «τι είναι αυτά που σκέφτεσαι», «άστα αυτά, η ζωή είναι μπροστά σου».
Οι προκλήσεις στο σχολείο
Καθοριστικός αναδεικνύεται και ο ρόλος του σχολείου. Πρόκειται για το περιβάλλον όπου τα παιδιά περνούν μεγάλο μέρος της καθημερινότητάς τους και οι εκπαιδευτικοί είναι συχνά από τους πρώτους που παρατηρούν αλλαγές ή γίνονται τα πρόσωπα στα οποία οι μαθητές επιλέγουν να ανοιχτούν. Παρά τις προσπάθειες εκπαιδευτικών και τα προγράμματα επιμόρφωσης σε ζητήματα Ψυχικής Υγείας, η ανάγκη για συνεχή υποστήριξη και εκπαίδευση παραμένει. Την ίδια στιγμή, εκπαιδευτικοί και γονείς επαναφέρουν κάθε τόσο -με παρεμβάσεις των συλλογικών τους οργάνων- το αίτημα για μόνιμη, σταθερή παρουσία ψυχολόγων και κοινωνικών λειτουργών στις σχολικές κοινότητες.
Πέρα όμως από το σχολικό περιβάλλον, η συζήτηση επεκτείνεται και στο ευρύτερο δίκτυο υποστήριξης για παιδιά και εφήβους. Ειδικοί επισημαίνουν εδώ και χρόνια την ανάγκη ενίσχυσης των υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας για παιδιά και εφήβους, αλλά και την ανάπτυξη ενός πιο ολοκληρωμένου πλαισίου πρόληψης και αντιμετώπισης. Η εικόνα που περιγράφεται από τις δημόσιες δομές δείχνει ότι οι ανάγκες συχνά ξεπερνούν τις διαθέσιμες δυνατότητες λόγω ελλείψεων σε υπηρεσίες και προσωπικό.
Η ευθύνη των ΜΜΕ
Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκεται και ο τρόπος με τον οποίο καλύπτονται τέτοιες υποθέσεις από τα μέσα ενημέρωσης. Πρόσφατα, επιστημονικοί φορείς -η Ελληνική Ψυχιατρική Εταιρεία και η Παιδοψυχιατρική Εταιρεία Ελλάδος- επισήμαναν ότι η ανεξέλεγκτη δημοσιοποίηση λεπτομερειών μπορεί να λειτουργήσει επιβαρυντικά. Ανάλογη είναι η προσέγγιση και από τους συνδικαλιστικούς φορείς των δημοσιογράφων.
ΠΗΓΗ: avgi.gr
