Από τη ζώνη της επιβίωσης στη ζώνη της οικονομικής εξόντωσης στα ελληνικά νοικοκυριά.
Ρεπορτάζ: Τζώρτζης Ρούσσος
Τα Στενά του Ορμούζ είναι κλειστά. Κάθε μέρα που περνά στερεί ενεργειακό οξυγόνο από την ευρωπαϊκή οικονομία. Αν αναλογιστούμε τη γύμνια της ελληνικής οικονομίας που αποτελεί κομμάτι της ευρωπαϊκής έχουμε την «τέλεια καταιγίδα». Αν μη τι άλλο, η ελληνική οικονομία οδεύει προς ένα δεύτερο –ίσως πιο επικίνδυνο– κύμα ακρίβειας, με διεθνείς οίκους και ευρωπαϊκούς αναλυτές να προειδοποιούν ότι η κορύφωση των πληθωριστικών πιέσεων θα εμφανιστεί στο φθινόπωρο 2026.
Αν λοιπόν το 2022 ήταν το σοκ της ενέργειας λόγω της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, το 2026 κινδυνεύει να εξελιχθεί σε κάτι βαθύτερο: μια μόνιμη φτωχοποίηση των νοικοκυριών μέσω του λεγόμενου «πληθωρισμού της απληστίας». Σε όλα αυτά προστίθενται τα λιπάσματα που προοιωνίζονται έκρηξη στις τιμές των τροφίμων. Ηδη η Moody’s στα Analytics έχει προσδιορίσει ότι ο επόμενος κύκλος έκρηξης των τιμών των τροφίμων στην Ευρώπη θα μετακυλιστεί στους καταναλωτές το φετινό φθινόπωρο αλλά και το 2027. Ο διεθνής οίκος αξιολόγησης εκτιμά ότι ναι μεν η απότομη αύξηση των τιμών της ενέργειας έχει ήδη γίνει εμφανής στον πληθωρισμό της ευρωζώνης, αλλά οι τιμές των τροφίμων δεν έχουν ακόμη αυξηθεί με τον ίδιο τρόπο.
Οπως εξηγεί η Moody’s, από την έναρξη της πολεμικής σύρραξης στις 28 Φεβρουαρίου οι ροές προϊόντων λιπασμάτων –συμπεριλαμβανομένων του θείου, της ουρίας και της αμμωνίας– έχουν διαταραχτεί σοβαρά καθώς η περιορισμένη προσφορά και το υψηλότερο κόστος φυσικού αερίου εξακοντίζουν τις τιμές των λιπασμάτων παγκοσμίως.
Η εφιαλτική πραγματικότητα
Η Ελλάδα εισέρχεται στη νέα περίοδο ανατιμήσεων ήδη εξαντλημένη. Από το 2021 μέχρι σήμερα οι τιμές στα τρόφιμα έχουν αυξηθεί σωρευτικά πάνω από 35%, τα ενοίκια σε αστικές περιοχές έχουν εκτοξευτεί κατά 40-60%, ενώ το ενεργειακό κόστος παραμένει αισθητά υψηλότερο. Την ίδια στιγμή οι πραγματικοί μισθοί εξακολουθούν να υπολείπονται σημαντικά της επιβίωσης. Αν μη τι άλλο και παρά τις ονομαστικές αυξήσεις μισθών, λόγω της αισχροκέρδειας που πριμοδοτείται από την κυβέρνηση για να φουσκώνει με έμμεσους φόρους το ΑΕΠ και λόγω της μη τιμαριθμοποίησης των φορολογικών κλιμάκων, η Ελλάδα έφτασε να είναι η φτωχότερη κοινωνία της ΕΕ από άποψη αγοραστικής δύναμης, ενώ σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος το μηνιαίο εισόδημα φτάνει για 18-23 μέρες.
Το κυρίαρχο πρόβλημα είναι ότι στην Ελλάδα δημιουργήθηκε από το 2021 ένα εξαιρετικά κερδοφόρο περιβάλλον για μεγάλα επιχειρηματικά σχήματα στην ενέργεια, στο λιανεμπόριο, στα καύσιμα, στις τράπεζες και τις τηλεπικοινωνίες. Την ώρα που τα νοικοκυριά περιόριζαν ακόμη και βασικές καταναλωτικές δαπάνες, μεγάλες εισηγμένες επιχειρήσεις κατέγραφαν ιστορικά κέρδη. Οι τέσσερις συστημικές τράπεζες εμφάνισαν συνολικά κέρδη άνω των 4,5 δισ. ευρώ το 2025, οι ενεργειακοί όμιλοι διατήρησαν διψήφια περιθώρια κερδοφορίας, ενώ η αγορά τροφίμων συνέχισε να μετακυλίει αυξήσεις τιμών σημαντικά υψηλότερες από το πραγματικό κόστος παραγωγής και μεταφοράς.
Το σοκ από τον Περσικό
Και τώρα η ελληνική οικονομία βρίσκεται μπροστά σε νέο σοκ. Οι διεθνείς αγορές προεξοφλούν ότι η παρατεταμένη γεωπολιτική αστάθεια στη Μέση Ανατολή και η συνεχιζόμενη ένταση στην Ευρώπη θα διατηρήσουν σε υψηλά επίπεδα το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο, τα ναύλα και το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας. Για μια χώρα όπως η Ελλάδα, η οποία εξαρτάται σχεδόν ολοκληρωτικά από εισαγόμενη ενέργεια και μεταφορές, αυτό μεταφράζεται σε μια αλυσιδωτή έκρηξη τιμών. Εάν το πετρέλαιο μπρεντ κινηθεί σταθερά πάνω από τα 100 δολάρια ανά βαρέλι και το LNG παραμείνει ακριβό, τότε η χονδρική τιμή ηλεκτρικής ενέργειας μπορεί να αυξηθεί εκ νέου κατά 25-40% σε σχέση με τα σημερινά επίπεδα.
Ωστόσο το πραγματικό χτύπημα δεν θα είναι άμεσο. Θα ακολουθήσει μερικούς μήνες αργότερα, όταν οι επιχειρήσεις θα αρχίσουν να περνούν το αυξημένο κόστος στο σύνολο της αγοράς. Το φθινόπωρο του 2026 αναμένεται να ξεκινήσει η πλήρης μετακύλιση του κόστους σε τρόφιμα, μεταφορές, εστίαση, τουρισμό, ασφάλειες, ενοίκια και υπηρεσίες. Αυτό σημαίνει ότι ο επίσημος πληθωρισμός μπορεί να επιστρέψει σε επίπεδα άνω του 5% (ήδη ο Απρίλιος μετρήθηκε από την ΕΛΣΤΑΤ στο 5,4%), όμως ο πραγματικός πληθωρισμός που βιώνουν τα ελληνικά νοικοκυριά, δηλαδή αυτός που αποτυπώνεται στο σουπερμάρκετ, στους λογαριασμούς και στο κόστος στέγασης, ενδέχεται να κινηθεί ξανά σε διψήφια επίπεδα.
Τα ολιγοπώλια
Σε αυτό το σημείο βρίσκεται η ουσία του δηλητηρίου που έχει εγχύσει η κυβέρνηση Μητσοτάκη. Από το 2021 και μετά η αισχροκέρδεια αντιμετωπίστηκε επικοινωνιακά. Αντί για επιθετική παρέμβαση απέναντι στα ολιγοπώλια, ουσιαστική μείωση έμμεσων φόρων ή ισχυρούς ελέγχους στην αγορά, προτιμήθηκε ένα μοντέλο επιδοματικής πολιτικής. Το αποτέλεσμα είναι ορατό. Η Ελλάδα καταγράφει από τα υψηλότερα ποσοστά στεγαστικής επιβάρυνσης στην Ευρώπη, τα νοικοκυριά δαπανούν δυσανάλογο ποσοστό εισοδήματος σε τρόφιμα και ενέργεια, ενώ η αγοραστική δύναμη των πολιτών κατατάσσει την Ελλάδα ως τη φτωχότερη κοινωνία.
Η ειρωνεία είναι ότι σε επίπεδο μακροοικονομικών δεικτών η εικόνα εξακολουθεί να παρουσιάζεται θετική. Το ΑΕΠ αυξάνεται και ο τουρισμός παραμένει ισχυρός. Πίσω από αυτήν τη βιτρίνα όμως διαμορφώνεται μια οικονομία χαμηλής αντοχής, βασισμένη στην ακριβή κατανάλωση, στον ιδιωτικό δανεισμό και στη μόνιμη συμπίεση του διαθέσιμου εισοδήματος. Το φθινόπωρο του 2026 ενδέχεται να αποτελέσει σημείο καμπής. Διότι όταν η ακρίβεια παύει να είναι ένα προσωρινό σοκ και μετατρέπεται σε μόνιμη συνθήκη ζωής, τότε το πρόβλημα δεν είναι πλέον απλώς ο πληθωρισμός. Είναι η ίδια η βιωσιμότητα.
ΠΗΓΗ: documentonews.gr
