*Του Γιάννη Χουβαρδά –
Τύμπανα πολέμου ηχούν και πάλι στον Περσικό Κόλπο. Οι ΗΠΑ συγκεντρώνουν τεράστια δύναμη πυρός, απειλώντας το Ιράν με συντριπτικά πλήγματα αν αρνηθεί τις απαιτήσεις τους. Το δεύτερο απειλεί με πόλεμο μεγάλων διαστάσεων αν δεχθεί επίθεση. Η περιοχή βρίσκεται άλλη μία φορά στην κόψη του ξυραφιού, καθώς οι δύο χώρες διαπραγματεύονται με το δάχτυλο στη σκανδάλη.
Οι ΗΠΑ απαιτούν την ενσωμάτωση του Ιράν στη νέα αρχιτεκτονική που δομούν στη περιοχή. Ιεραρχούν τον έλεγχο της στρατιωτικής ισχύος του, επιδιώκοντας διακοπή των στρατιωτικών δεσμών του με Κίνα, Ρωσία, εκδίωξη της στρατιωτικής του επιρροής από στρατηγικές ζώνες, στέρηση του από μέσα στρατιωτικής εξισορρόπησης του Ισραήλ. Ζητούν τον «περιορισμό» του πυρηνικού προγράμματος του, του βαλλιστικού οπλοστασίου του, της σχέσης του με ένοπλες οργανώσεις στη Μέση Ανατολή, της δράσης των οργανώσεων που ελέγχει εκεί, θέματα που δένονται με την επιρροή του Ιράν σε οδούς εφοδιασμού (Μεσόγειος-Ινδία, Καύκασος-Κασπία) και με την αυτονομία του στην επιλογή συμμετοχής σε εμπορικές οδούς και στην κατεύθυνση των εξαγωγών πετρελαίου (κύριος τροφοδότης της Κίνας) και άλλων κρίσιμων ορυκτών του (χαλκός). Ουσιαστικά ζητούν τη συνθηκολόγηση του σε μία νέα περιφερειακή τάξη.
Το Ιράν παλεύει για τη διατήρηση της δίκης του αρχιτεκτονικής. Θέλει μία συμφωνία με τις ΗΠΑ που θα «σώζει» το Σιτικό άξονα «ασφάλειας» (Χεσμπολά, Ιρακινές πολιτοφυλακές, Χούθι) και τις πολιτικοστρατιωτικές σχέσεις του με Κίνα, Ρωσία και θα οριοθετεί την επέκταση του Ισραήλ. Εστιάζει στη διατήρηση ικανότητας εμπλουτισμού ουρανίου, στην αποφυγή ισχυρής δέσμευσης στους βαλλιστικούς πυραύλους και στη σχέση του με το Σιιτικό άξονα, θέματα που αφορούν το στρατηγικό έλεγχο που ασκεί στη κεντρική χερσαία και στη νότια θαλάσσια μεταφορική αρτηρία της Ευρασίας, τη λειτουργία του ως κόμβο οδών εμπορίου Κίνας, Ρωσίας (BRI, INSTC), την ανεξαρτησία στην αξιοποίηση πρώτων υλών. Συνολικά ιεραρχεί την παραμονή του ως μεγάλη περιφερειακή δύναμη.
Και η νέα κρίση στον Κόλπο οφείλεται στην ανασφάλεια των ΗΠΑ για την ανακατανομή ισχύος στο ιμπεριαλιστικό σύστημα. Η όρεξη τους για φθηνές, επαρκείς πρώτες ύλες, για αγορές, οδούς εμπορίου, για επιρροή σε μεταφορικές αρτηρίες, το ενδιαφέρον τους για τον έλεγχο της πρόσβασης της Κίνας και άλλων ανταγωνιστών σε όλα αυτά τα στοιχεία αυξάνει, και η δέσμευση τους στη διεθνή τάξη εξαντλείται, καθώς η ανταγωνιστικότητα του κεφαλαίου τους χάνεται γοργά και η κυριαρχία του στη διεθνή αγορά απειλείται απ’ αυτό της Κίνας. Η ανάγκη χρήση της πρωτοκαθεδρίας της ισχύος τους για την αντιστροφή της όλης τάσης γίνεται επείγουσα, καθιστώντας επιτακτική τη θωράκιση της απέναντι στη στρατιωτική άνοδο και την αυξανόμενη επιρροή ανταγωνιστών στους διεθνείς θεσμούς και σε κρίσιμες γεωγραφικές ζώνες. Πλέον το «υφιστάμενο» status quo διεθνώς κρίνεται ως εχθρικό από τις ΗΠΑ.
Υπό αυτό το πρίσμα δρούνε προς αναμόρφωση της δυτικής και κεντρικής Ασίας. Θέλουν να διώξουν την επιρροή της Κίνας και δυνάμεων που αμφισβητούν την πλανητική ηγεσία τους από οδούς εφοδιασμού, υδρογονάνθρακες κ.α ορυκτά, στρατηγικά περάσματα, και να επιτύχουν τον έλεγχο τους με την εγκατάσταση μίας νέας ελεγχόμενης αρχιτεκτονικής. Το Ιράν ως εταίρος της Κίνας, στήριγμα της Ρωσίας στο Ουκρανικό και ανταγωνιστής στα περιφερειακά σχέδια τους λογίζεται απειλή που πρέπει να εξαλειφθεί.
Αντίστοιχα η εξέλιξη της κατανομής ισχύος οριοθετεί το ενδιαφέρον της Κίνας για το Ιράν. Η ανταγωνιστικότητα και άνοδος του κεφαλαίου της στις διεθνείς αγορές και η πορεία της προς τη κορυφή της ισχύος, εξαρτάται από την πρόσβαση της σε φθηνές-επαρκείς πρώτες ύλες και μεγάλες αγορές. Το Ιράν είναι κρίσιμος/αξιόπιστος εταίρος σε οδούς εμπορίου ζωτικές για τη τροφοδοσία και τις εξαγωγές της (ιδίως όσο η ναυτική υπεροχή και επιρροή των ΗΠΑ στα νησιά του Ειρηνικού και στη Μαλάκα δύναται να της επιφέρουν συνθήκες ασφυξίας) και στη τροφοδοσία της με αργό πετρέλαιο (αφορά > 20% των εισαγωγών της σε τιμή 8-10 $/β λόγω κυρώσεων των ΗΠΑ). Η τελευταία όμως μπορεί να διαφοροποιηθεί προς άλλους προμηθευτές, έστω με δυσμενέστερους όρους. Συνακόλουθα η κατάσταση στο Ιράν θα καταστεί άμεση απειλή για τη διεθνή θέση της Κίνας, αν κινδυνεύσουν εμπορικοί της οδοί.
Σε αυτό το κάδρο οριοθετείται η πιθανή αντίδραση της. Τυχόν υπονόμευση ζωτικών οδών εμπορίου λόγω μίας ευρείας αποσταθεροποίησης ή φιλό-Δυτικής στροφής του Ιράν, αναμένεται να ωθήσει την Κίνα σε εξισορροπητικές δράσεις. Αντίθετα η ανώριμη στρατιωτική, δη ναυτική, της ισχύ για έναν πόλεμο με τις ΗΠΑ σε μακρινές περιοχές, θρέφουν την ανεκτικότητα και τη διάθεση συνεννόησης με αυτές, εφόσον και η τάση στη διεθνή οικονομία συνεχίζει να ωφελεί το Πεκίνο. Έτσι η Κίνα μπορεί να ανεχθεί ή και να διαπραγματευτεί με τις ΗΠΑ την αλλαγή του status quo στο Ιράν, στο βαθμό που δεν απειλούνται ουσιωδώς διάδρομοι της BRI.
Ίδια τακτική μπορεί να ακολουθήσει και η Ρωσία. Δράσεις εξισορρόπησης των ΗΠΑ είναι πιθανές στο βαθμό που θιγούν ζωτικοί εμπορικοί οδοί (INSTC) ή προκύψουν απειλές για την επιρροή της στην Κεντρική Ασία και την κυριαρχία της σε Καύκασο, Κασπία, Σιβηρία. Αντίθετα μία διαπραγμάτευση με τις ΗΠΑ ή η ανοχή σε κινήσεις τους ευνοείται από την περίπτωση η Κίνα να απωλέσει τις εισαγωγές αργού του Ιράν σε όφελος των Ρωσικών εξαγωγών, αλλά και από τη διαπραγμάτευση τους στο Ουκρανικό, όπου οι ΗΠΑ δείχνουν ορισμένη συγκαταβατικότητα σε κάποιες Ρωσικές αξιώσεις, συνοδεύοντας την απαίτηση τους για διακοπή της Ρωσικής αντεπίθεσης με προτάσεις για ενεργειακές συμπράξεις. Σε αυτό το πλαίσιο διαμορφώνοντα τα όρια της Ρωσικής αντίδρασης στις εξελίξεις.
Άλλωστε κύρια απειλή στη διεθνή θέση της Ρωσίας παραμένει η απώλεια της Ουκρανίας από τη σφαίρα επιρροής της. Αν αυτή μετριαστεί, το κεφάλαιο της μπορεί να έχει πυρηνικό ρόλο σε διεργασίες οικονομικής ολοκλήρωσης της Ευρασίας, και η θέση της ως μεγάλη δύναμη είναι ασφαλής, καθώς διαθέτει άφθονες και κρίσιμες πρώτες ύλες, αποτελεί χώρο διέλευσης εμπορευμάτων μεταξύ Αρκτιής ζώνης και θερμών θαλασσών, Ατλαντικού και Ειρηνικού ωκεανού, ενώ είναι η μεγαλύτερη πυρηνική υπερδύναμη. Εξού η απροθυμία της για μία σύγκρουση με τις ΗΠΑ και το ενδιαφέρον της για τις συνομιλίες στο Ουκρανικό, το οποίο εντείνει η «αιμορραγία» της από τον αποκλεισμό της από τις Δυτικές αγορές, από το κόστος του πολέμου και από την πτώση των τιμών πετρελαίου. Το Ιράν ενδιαφέρει την Ρωσία πρωτίστως ως η μόνη αξιόπιστη (μη εταίρος της Δύσης) δίοδος της στα θερμά νερά και ως ανάχωμα σε εχθρικές επιρροές στο μαλακό υπογάστριο της. Έτσι οι εξελίξεις εκεί θα αποτελέσουν απειλή για τη Ρωσία αν κινδυνεύσουν εμπορικοί οδοί και ζώνες κρίσιμες για την σταθερότητα και εδαφική της ακεραιότητα, την επιρροή της στην καρδία της Ευρασίας.
Σε αυτό το πλαίσιο προκύπτουν τα όρια εξωτερικής υποστήριξης του Ιράν. Κίνα και Ρωσία φαίνεται να συνδράμουν τις αντιαεροπορικές και άλλες στρατιωτικές του ικανότητες, όμως δύσκολα θα ρισκάρουν κάτι περισσότερο όσο δε θίγονται «ζωτικά» συμφέροντα τους. Αντίθετα θα βρίσκονται σε πειρασμό να διαπραγματευτούν με τις ΗΠΑ τη διευκόλυνση ενός νέου κοινά αποδεκτού status quo αν η Ιρανική κυβέρνηση απωλέσει την ικανότητα ελέγχου της επικράτειας. Ωστόσο η συμπεριφορά τους αναμένεται πιο δυναμική αν οι ΗΠΑ φανούν «ανελαστικές» στις συγκεκριμένες «ευαισθησίες» τους.
Το Ιράν μπορεί να εκμεταλλευτεί τις τελευταίες, «αυξάνοντας» κατακόρυφα το διακύβευμα για όλους. Το βαλλιστικό οπλοστάσιο του και οργανώσεις συνεργαζόμενες με ή μέλη του Σιιτικού άξονα μπορούν να επιχειρήσουν πλήγματα σε στρατηγικές υποδομές και βάσεις από την Αδριατική και τη Πολωνοουκρανική μεθόριο μέχρι τους Κόλπους του Άντεν και της Βεγγάλης, με μεγάλες πιθανότητες επιτυχίας. Επίσης οι αντιπλοϊκοί πύραυλοι, τα uav’s, άλλες υβριδικές συνιστώσες της ισχύος του, του επιτρέπουν να αποπειραθεί ένα κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ με αξιώσεις. Ζωτικές απειλές στη θέση ανερχόμενων κέντρων ισχύος (Σαουδική Αραβία, Ισραήλ, Ινδία, Τουρκία) στο ιμπεριαλιστικό σύστημα δύνανται να προκύψουν στην πρώτη περίπτωση, αλλά και ένας ενεργειακός στραγγαλισμός της διεθνούς οικονομίας στη δεύτερη (από το Ορμούζ διέρχεται περί το 20% της ημερήσιας κατανάλωσης πετρελαίου διεθνώς). Έτσι, το Ιράν μπορεί να «ταυτίσει» μία στρατιωτική επίθεση εναντίον του με ένα ενδεχόμενο ευρείας αποσταθεροποίησης/πολέμου.
Ακολούθως οριοθετείται το εύρος των δικών του αντιδράσεων. Από τη μία μεριά ανέχεται τις εναντίον του πιέσεις, εμπλεκόμενο σε διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ, με τη προσδοκία ενός «αξιοπρεπούς» συμβιβασμού. Μία επιλογή που το οδηγεί σε συνεχείς υποχωρήσεις, με συνέπεια να αντιμετωπίζει την κάθε νέα κρίση από δυσμενέστερες θέσεις, όπως δείχνει η αλληλουχία των εξελίξεων μετά το φόνο του Σολεϊμανί (Γάζα, Λίβανος, Συρία, πόλεμος 12ημερών). Αυτή δύναται να παραταθεί μέσω νέων υποχωρήσεων για τη συνέχιση των συνομιλιών ή μπορεί να «σφραγιστεί» με μία «περήφανη» συνθηκολόγηση, στην οποία θα δοκιμάσει να λειτουργήσει ως περιφερειακή δύναμη, πλέοντας στα «αχαρτογράφητα νερά» μίας κυριαρχούμενης από την εύθραυστη συνεννόηση Ισραήλ-Τουρκίας-Σαουδικής Αραβίας Μέσης Ανατολής. Η άλλη επιλογή είναι να μετουσιώσει τους «λεονταρισμούς» του σε πράξη, μετατρέποντας μία επίθεση των ΗΠΑ εναντίον του σε ένα πόλεμο για όλη τη νότια και κεντρική Ευρασία. Αναμφίβολα και οι δύο είναι υψηλού ρίσκου επιλογές.
Η Τεχεράνη είναι μπροστά σε δύσκολες αποφάσεις. Η πληθυσμιακή έκρηξη, τα ορυκτά, δη το πετρέλαιο, που διαθέτει, η σημασία της γεωγραφικής της θέσης για κεντρικές οδούς εφοδιασμού, οι παραγωγικές δυνατότητες της, καθιστούν το κεφάλαιο της ανταγωνιστικό και την κατοχυρώνουν μεσοπρόθεσμα ως ανερχόμενο κέντρο ισχύος, ακόμα και στην περίπτωση νέων μεγάλων υποχωρήσεων. Από την άλλη η ιστορική εμπειρία του Ιράν, η συμπεριφορά των ΗΠΑ και των εταίρων τους στην περιοχή, αλλά και το ίδιο το εξελισσόμενο μοίρασμα της γης, κάνουν πιθανή τη λεηλασία, οπισθοδρόμηση, ίσως και το διαμελισμό της χώρας σε αυτή τη περίπτωση, στην οποία θα θιγούν άμεσα και όσα συμφέροντα εκεί είναι συνδεδεμένα με τη Κίνα, τη Ρωσία, το Σιιτικό άξονα. Τα παραπάνω εκφράζονται στην όξυνση της εσωτερικής πολιτικής διαμάχης, που ωριμάζει στο έδαφος της λαϊκής δυσαρέσκειας εξαιτίας των Αμερικανικών κυρώσεων και αναχρονιστικών/θεοκρατικών στοιχείων στην διοίκηση και στην καθημερινότητα των ανθρώπων. Νέα «επεισόδια» αναμένονται…
Σε κάθε περίπτωση οι εξελίξεις στο Ιράν μας ανεβάζουν άλλο ένα σκαλοπάτι στο σπιράλ της κλιμάκωσης των ιμπεριαλιστικών αντιπαραθέσεων. Ο κίνδυνος μίας γενικευμένης και κατακλυσμιαίας σύγκρουσης μεγάλων δυνάμεων, με την ενεργή εμπλοκή περιφερειακών κέντρων έρχεται εγγύτερα, τόσο στη περίπτωση παράτασης των συνομιλιών με το πιστόλι στο κρόταφο ή ενός συμβιβασμού, όσο και στο ενδεχόμενο περιφερειακού πολέμου άμεσα. Οι αντιθέσεις και τα συγκρουόμενα συμφέροντα βεβαιώνουν, ότι η πιο ανακωχή, συνοδεία ή όχι συμφωνίας, θα είναι προσωρινή, ενώ το «ωστικό κύμα» από μία πολεμική «έκρηξη» θα «χτυπήσει» «παίκτες» ευρύτερα. ..Ωθώντας τον πλανήτη προς την άβυσσο.
*Ο Γιάννης Χουβαρδάς είναι Διεθνολόγος και Πολιτικός Επιστήμονας
ΠΗΓΗ: militaire.gr
